2-12 september 2027

De Staat van het Jeugdtheater 2026

Priscilla Vaudelle spreekt de Staat van het Jeugdtheater 2026 uit

“Jeugdtheater is niet de kindertafel van de kunst.” Met die woorden opende theatermaker Priscilla Vaudelle de Staat van het Jeugdtheater 2026. Ze sprak de tekst uit tijdens het Jeugdtheatergala op zondag 13 september in Theater De Krakeling, onderdeel van het Nederlands Theater Festival.

Vaudelle, die dit jaar ook de regie van het gala verzorgde, hield een persoonlijk pleidooi voor theater waarin kinderen en jongeren zich gezien voelen. Over de kracht van verbeelding, ruimte geven aan verschil en de verantwoordelijkheid van volwassenen om te doen wat ze jonge mensen meegeven.

“Soms ben jij niet te veel. Soms is de ruimte gewoon te klein.”

Tijdens het Jeugdtheatergala werden ook de winnaars van de Zilveren Krekels geëerd en werd de Podiumkids Publieksprijs uitgereikt. Met haar toespraak nodigde Vaudelle de sector uit om verder te kijken: welke ruimte maken we voor jonge mensen, op het podium én daarbuiten?

Lees hieronder de volledige Staat van het Jeugdtheater 2026 van Priscilla Vaudelle of kijk het terug via deze link. Benieuwd naar de after movie? Die hebben we ook, bekijk hem hier.

Ik wil beginnen met iets wat volgens mij te weinig wordt gezegd.

Jeugdtheater is niet de kindertafel van de kunst.

Het is niet de plek waar we alvast een beetje oefenen voordat we aan het ‘echte werk’ beginnen.

Dit ís het echte werk.

En misschien is het ook wel het eerlijkste werk dat er is. Want kinderen hebben geen geduld voor bullshit.

Je kunt het mooiste decor bouwen, het licht tot op de millimeter uitdenken en een artistiek verhaal hebben waar iedereen heel intelligent bij knikt… als het niet leeft, voelen zij dat.

Dan zit er gewoon ergens een kind op rij drie te denken: wanneer is de pauze?

En eerlijk? Ik hou daarvan.

Omdat kinderen ons steeds terugbrengen naar de enige vraag die er echt toe doet:

Is het echt?

Ik heb thuis ook zo iemand rondlopen.

Mijn zoon, Blazy-Jo is acht en mijn grootste spiegel.

Mijn strengste dramaturg. En soms ook gewoon mijn grootste criticus.

Hij heeft geen beleefdheidsapplaus. Als hij iets niet begrijpt, vraagt hij waarom. Als iets saai is, zie ik het aan alles. En als iets hem raakt, krijg ik geen analyse over dramaturgie, vorm en zeggingskracht.

Dan zegt hij gewoon: “Mama, het was echt leuk!”

Klaar.

Blazy kan mij inmiddels meer vertellen over dinosaurussen dan ik ooit zal weten. De rest van de wereld vindt hij straks zelf wel online. Waarschijnlijk weet hij binnenkort ook beter dan ik hoe mijn telefoon werkt.

Dus ik ben iets gaan begrijpen over moederschap.

Mijn taak is niet om hem alles te leren. Mijn taak is om hem mee te geven wat hij niet kan googelen.

Hoe je liefhebt zonder jezelf kwijt te raken. Hoe je sorry zegt zonder kleiner te worden. Hoe je vergeeft zonder te doen alsof iets geen pijn heeft gedaan. Hoe je een grens trekt zonder je hart dicht te gooien.

Ik wil dat hij weet dat zijn waarde nooit groter wordt door iemand anders kleiner te maken. En dat een fout niet meteen betekent dat je een mislukt mens bent.

En misschien wel het belangrijkste: dat hoop niet naïef is.

Hoop is soms gewoon besluiten: dit hoeft niet het einde van mijn verhaal te zijn.

Dat wil ik mijn zoon meegeven.

Niet omdat ik het zelf allemaal zo goed heb gedaan. Absoluut niet.

Ik heb fouten gemaakt. Ik heb mensen verkeerd begrepen. Ik ben te hard geweest en soms te zacht. Ik heb dingen te lang vastgehouden en andere dingen te snel losgelaten.

Maar ik probeer hem iets voor te leven wat voor mij steeds belangrijker wordt:

Hoe blijf je mens wanneer het leven niet zacht met jou is geweest?

En misschien is dát ook precies waar jeugdtheater over gaat.

Niet kinderen vertellen wie ze moeten worden. Maar een ruimte maken waarin ze kunnen ontdekken wie ze zijn, en wie ze nog zouden kunnen worden.

Dat heb ik heel sterk gevoeld bij Prinses Arabella uit de prentenboeken van Mylo Freeman.

Wat mij daarin raakte, was niet alleen dat kinderen een prinses zagen die er anders uitzag dan het beeld dat jarenlang als vanzelfsprekend aan hen was gevoerd.

Het was groter.

Daar stond een meisje in het midden van haar eigen verhaal. Ze hoefde haar bestaan niet uit te leggen. Ze hoefde geen symbool te zijn. Geen uitzondering. Geen bewijs dat wij als sector het goed begrepen hadden.

Ze mocht er gewoon zijn.

De jonge mensen snappen de kracht daarvan veel sneller dan wij.

Wij kunnen er beleidsstukken, studiedagen en panels over organiseren. Zij kijken drie seconden en denken: oh. Zij kan dat zijn. Dan kan ik dat misschien ook.

Dát is representatie.

Niet dat ieder kind of jongvolwassen zichzelf letterlijk in ieder verhaal moet terugzien. Maar dat zij nooit het gevoel mogen krijgen dat de wereld van de verbeelding voor iemand anders bedoeld is.

Dit podium is ook van jou.

En daar begint onze verantwoordelijkheid.

Want we zijn goed geworden in woorden. Inclusie. Veiligheid. Diversiteit. Representatie. Toegankelijkheid.

Belangrijke woorden.

Maar woorden worden gevaarlijk wanneer we ze mooier gebruiken dan we ze leven.

Inclusie betekent niet dat we uiteindelijk allemaal hetzelfde moeten denken, hetzelfde moeten spreken en op dezelfde manier goedgekeurd moeten zijn.

Dat is geen gemeenschap. Dat is beton.

Ik wil geen beton.

Ik wil een mozaïek.

Een mozaïek wordt juist mooi omdat de stukken niet hetzelfde zijn. Omdat ieder stuk zijn eigen kleur, vorm en geschiedenis houdt.

Het wordt pas een beeld wanneer verschil niet langer iets is wat we moeten oplossen, maar iets waarmee we leren bouwen.

En daar wordt het moeilijk.

Want luisteren is makkelijk wanneer iemand zegt wat jij al dacht. Liefde is makkelijk wanneer niemand je teleurstelt. Samenwerken is makkelijk wanneer niemand je confronteert.

Maar wie zijn wij als het schuurt?

Want ook dát leren jonge mensen van ons: niet wat wij over gemeenschap zeggen, maar hoe wij ons gedragen wanneer gemeenschap ingewikkeld wordt.

Wie zijn wij wanneer iemand een fout maakt? Wanneer iemand iets zegt wat ons pijn doet? Wanneer we ons niet gezien voelen?

En vooral: wie zijn wij wanneer wij zélf degene blijken te zijn die het verkeerd heeft gezien?

Kunnen we dan nog zeggen: ik had het mis?

Ik heb lang gedacht dat sterk zijn betekende dat niemand mocht zien waar het pijn deed.

Schouders recht. Doorgaan. Werken. Regelen. Maken. Regisseren. Overleven.

Tot ik begon te begrijpen dat mijn kwetsbaarheid niet het tegenovergestelde van mijn kracht was.

Mijn kwetsbaarheid was de deur ernaartoe.

Ik ben niet weerbaar geworden omdat het leven mij nooit heeft geraakt.

Ik ben weerbaar geworden omdat het mij wél heeft geraakt, en ik weiger dat pijn bepaalt wat voor mens ik daarna word.

Voor mij is kracht niet meer: niemand kan mij raken.

Kracht is: je hebt mij geraakt, maar ik ga niet worden wat mij pijn heeft gedaan.

Ik wil opnieuw kunnen beginnen zonder mijn geschiedenis te ontkennen.

Dat is niet soft.

Dat is werk.

En ja, we gaan fouten maken.

Allemaal.

Perfecte mensen bestaan niet. En als ze wel bestaan, wil ik niet met ze werken. Lijkt me doodvermoeiend.

Maar er is een verschil tussen zeggen: “Zo ben ik nou eenmaal,” en zeggen:

“Dit heb ik gedaan. Wat vraagt dit nu van mij?”

Dat tweede is de volwassenheid die ook ik heb moeten leren.

Een mens is meer dan zijn slechtste moment. Maar een mens moet wel verantwoordelijkheid dragen voor wat hij doet.

Die twee waarheden kunnen naast elkaar bestaan.

En misschien is theater juist de plek waar we dat nog kunnen oefenen.

Waar we niet meteen hoeven te kiezen tussen held of monster. Goed of fout. Voor of tegen.

Waar we even kunnen blijven in die ongemakkelijke ruimte ertussen.

Waar we kunnen kijken naar een mens en zeggen: ik begrijp je nog niet, maar ik blijf kijken.

Dat vind ik belangrijk, juist nu.

En tegen de jonge mensen hier wil ik iets zeggen.

Er zullen plekken zijn waar jij het gevoel krijgt dat je kleiner moet worden om erbij te mogen horen.

Misschien noemen ze je te luid. Te gevoelig. Te lastig. Te ambitieus. Te anders. Misschien willen ze dat je nét iets minder jezelf bent, zodat het voor de rest wat comfortabeler wordt.

Luister goed:

Soms ben jij niet te veel. Soms is de ruimte gewoon te klein.

Neem ruimte in. Niet door iemand anders weg te duwen, maar door geen excuses meer te maken voor het feit dat jij bestaat.

Breng mee wat alleen jij kunt brengen. Je blik. Je geschiedenis. Je fantasie. Je vragen. Je humor. Je rare idee waarvan iedereen eerst denkt: wat moeten we hiermee?

Want iedere wereld die ooit veranderde, begon bij iemand die iets zag wat er nog niet was.

Dat is wat kunstenaars doen. Wij kijken naar een lege vloer en zeggen: hier kan een wereld ontstaan.

Maar dan moet ik ook iets tegen ons volwassenen zeggen.

Als wij jongeren vertellen dat ze ruimte mogen innemen, moeten wij soms bereid zijn ruimte af te staan.

Niet alleen luisteren wanneer ze zeggen wat wij graag horen. Niet alleen de jongeren vieren die al precies weten hoe ze zich in onze systemen moeten bewegen.

Wij moeten soms gewoon onze mond kunnen houden.

Soms is onze taak om te zeggen: laat mij zien wat jij ziet.

Kinderen en jongeren kijken namelijk veel beter naar ons dan wij denken.

Ze zien wat we doen wanneer we macht hebben. Ze voelen precies wanneer onze mooie woorden niet overeenkomen met ons gedrag.

Dus we kunnen van alles tegen hen zeggen,

Maar zien ze ons het ook doen?

Misschien is dát voor mij de Staat van het Jeugdtheater.

Niet alleen hoeveel voorstellingen we maken, hoeveel zalen we vullen of hoeveel prijzen we vandaag en vanavond uitreiken.

De echte vraag is:

Wat voor mensen helpen wij jonge mensen worden?

En de moeilijkere vraag daarachter:

Zijn wij bereid die mensen zelf te zijn?

Ik hoop dat mijn zoon later niet alleen zegt: mijn moeder maakte theater.

Ik hoop dat hij onthoudt dat ik hem probeerde te leren dat liefde niet hetzelfde is als alles accepteren. Dat waarheid niet hard hoeft te zijn. Dat hij fouten mocht maken en nog steeds geliefd bleef. Dat hij opnieuw mocht beginnen.

En vooral dat hij nooit iemand anders kleiner hoeft te maken om volledig zichzelf te mogen zijn.

Dat wens ik ieder kind toe.

Dat er ergens een voorstelling is die niet tegen een kind zegt wie het moet worden, maar simpelweg:

Ik zie jou.

Niet je potentie. Niet je probleem. Niet je label. Niet hoe handig je in mijn wereld past.

Jou.

En jouw leven is mijn aandacht waard.

Dat is wat wij voor kinderen moeten maken.

Niet een perfecte wereld.

Een wereld die groot genoeg is om in te bestaan.

En misschien zit er ergens in een zaal een kind, zoals kinderen naar Arabella keken, zoals mijn zoon naar een voorstelling kan kijken, en denkt:

Oh. Dus er is ook plek voor mij.

Als we dát kunnen geven,

dan is jeugdtheater geen voorbereiding op later.

Dan veranderen we iets. Nu.

Dit zijn de winnaars van de VSCD Toneelprijzen 2026

Een avond vol verrassingen, ontroering en groot applaus: tijdens het Gala van het Nederlands Theater zijn op zondagavond 13 september de belangrijkste Toneelprijzen van het seizoen uitgereikt. 

In een feestelijk Internationaal Theater Amsterdam werden acteurs, performers, makers, producties én de mensen achter de schermen in het licht gezet. Keja Klaasje Kwestro, Samantha Cherish Wielkens, Jacobien Elffers & De Superdrum, Cherish Menzo, Poldertheater, Sue-Ann Bel en Hali Neto en Vereniging Motorisch Moment vielen in de prijzen. 

Ook ging de ACT Award naar Via Rudolphi Producties en werd We Don’t Live Here Anymore van Jakop Ahlbom Company officieel gekroond tot de Keuze van de WijkJury 2026. 

Theo d’Or voor Keja Klaasje Kwestro 

Meest indrukwekkende acteerprestatie in een dragende rol

Keja Klaasje Kwestro ontvangt de Theo d’Or voor haar indrukwekkende rol in F*CK LOLITA van Het Zuidelijk Toneel, onder regie van Silke van Kamp. 

“Met haar oorspronkelijkheid, moed en technische virtuositeit, belichaamt Keja Klaasje Kwestro onze schreeuwende behoefte aan een eigen stemgeluid.” 

Lees het volledige juryrapport.

Theo d’Or voor Samantha Cherish Wielkens 

Meest indrukwekkende acteerprestatie in een bijdragende rol 

Samantha Cherish Wielkens is bekroond voor haar rol in BLACK JOY van Theater Oostpool & Dawn Collective, onder regie van Priscilla Vaudelle. 

“Samantha Cherish Wielkens deelt openhartig ongemakkelijke, pijnlijke vragen en herkenbare, vreugdevolle anekdotes, en is daarmee een intergenerationele spiegel voor veel vrouwen.” 

Lees het volledige juryrapport. 

Theo d’Or voor Jacobien Elffers & De Superdrum 

Meest grensverleggende podiumprestatie 

Waar houdt de mens op en begint de machine? Jacobien Elffers & De Superdrum ontvangen de Theo d’Or voor hun grensverleggende prestatie in SUPERDRUM van De Veenfabriek & Touki Delphine, onder regie van Joeri Vos en Rik Elstgeest. 

“In SUPERDRUM vervloeien mens en machine in een intrigerend samenspel, waarbij niet te zeggen valt wie of wat de bovenhand heeft.” 

Lees het volledige juryrapport. 

Mime/Performance Prijs voor FRANK 

De Mime/Performance Prijs 2026 gaat naar FRANK van Cherish Menzo | GRIP & Theater Utrecht i.s.m. Dance On Ensemble. 

Met een hypnotiserende mix van beweging, beeld en geluid onderzoekt Cherish Menzo onze fascinatie voor het monsterlijke. 

“Met FRANK maakte Cherish Menzo een meeslepende voorstelling, geïnspireerd op onze blik op het monsterlijke, die je achterlaat in ontzag en ongemak.” 

Lees het volledige juryrapport. 

Gouden Krekel voor Sue-Ann Bel en Hali Neto 

Sue-Ann Bel en Hali Neto ontvangen de Gouden Krekel voor hun prestatie in Let’s go Barbie van Maas theater en dans, met eindregie van Moniek Merkx. 

“Sue-Ann Bel en Hali Neto laten in Let’s go Barbie overtuigend de pijn zien van het najagen van een identiteit die eigenlijk de jouwe niet is.” 

Lees het volledige juryrapport. 

Gouden Krekel voor DONNIE 

Meest indrukwekkende productie in het jeugdtheater 

De Gouden Krekel voor de meest indrukwekkende productie in het jeugdtheater gaat naar DONNIE van Poldertheater i.s.m. De Nationale Opera, onder regie van Robbie Wallin. 

“De consequenties van daden worden in DONNIE niet weggepoetst, de pijn blijft, en toch eindigt de voorstelling op een hoopvolle noot – wat als we ervoor kiezen op te staan tegen onrecht, in plaats van erin mee te gaan?” 

Lees het volledige juryrapport. 

Proscenium-achter-de-schermen-prijs voor MoMo 

Ook achter de schermen wordt theater gemaakt. De Proscenium-achter-de-schermen-prijs 2026 gaat naar Vereniging Motorisch Moment (MoMo), de vakvereniging van dramaturgen in Nederland. 

De jury vraagt met deze bekroning nadrukkelijk aandacht voor het onmisbare werk van de dramaturg: 

“Er is behoefte aan herwaardering van de dramaturg, die theaterkunst als een bezielde wetenschapper benadert. Met groot plezier kent De Nederlandse Toneeljury de Proscenium-achter-de-schermen-prijs 2026 toe aan MoMo.” 

Lees het volledige juryrapport. 

Over de VSCD Toneelprijzen 

De VSCD Toneelprijzen behoren tot de belangrijkste onderscheidingen in het Nederlandse theater. Ieder jaar bekroont de Nederlandse Toneeljury de meest indrukwekkende producties, makers en podiumprestaties van het afgelopen seizoen. 

De prijzen worden traditiegetrouw uitgereikt tijdens het Gala van het Nederlands Theater: de feestelijke afsluiting van elf dagen theater in de volle breedte. 

De VSCD Toneelprijzen worden mede mogelijk gemaakt door de VriendenLoterij en Podium Cadeaukaart. 

 

Primeur: All the Lonely People wint de eerste Muziektheaterprijs

Een historische primeur tijdens het Gala van het Nederlands Theater: All the Lonely People van Silbersee | Martin Fondse Music | Mart van Berckel is de allereerste winnaar van de Muziektheaterprijs. 

De nieuwe prijs werd op zondagavond 13 september uitgereikt in festivalhart ITA en bekroont de meest indrukwekkende muziektheaterproductie van het afgelopen seizoen. 

Een voorstelling die bevrijdt en verscheurt 

In All the Lonely People krijgt eenzaamheid een stem, een lichaam en een overweldigend muzikaal landschap. De jury noemt de uitvoering ‘indrukwekkend precies’ en prijst de manier waarop de voorstelling uitdrukking geeft aan ‘de meest fundamentele angst die in ons allen huist: eenzaam leven’. 

“De muziek verschijnt en verdwijnt, houdt afstand en dringt zich plotseling op, tot zij uitmondt in een climax die tegelijk bevrijdt en verscheurt.” 

Lees het volledige juryrapport. 

De genomineerden 

Voor de eerste editie van de Muziektheaterprijs waren drie producties genomineerd die ieder op een eigen manier de grenzen van het genre opzochten: 

  • All the Lonely People – Silbersee | Martin Fondse Music | Mart van Berckel 
  • Brabo Leone – NITE, Sarah Janneh, Theater Utrecht en MusicalMakers 
  • Stoornis of my Life – MORE Theater Producties | Peter van de Witte 

Een nieuwe prijs voor een veelzijdig genre 

De Muziektheaterprijs wordt met ingang van 2026 jaarlijks uitgereikt aan de meest indrukwekkende muziektheaterproductie van het afgelopen seizoen. Daarbij staat de volle breedte van het genre centraal: van intiem en experimenteel muziektheater tot grootschalige commerciële producties. 

De Muziektheaterjury 2026 bestond uit Jörgen Tjon A Fong (voorzitter), Cecile Brommer, Donna Lewis, Javier López Piñón, Jerrel Houtsnee, Marinthe Vergonet en Sjaron Minailo. 

De Muziektheaterprijs wordt mede mogelijk gemaakt door de VandenEnde Foundation. 

Ontwerpersprijs 2026 voor Plum Road Tea Dream

Zachtaardig én geeky, virtueel én tastbaar: het gezamenlijke ontwerp van Plum Road Tea Dream / The Performance is bekroond met de Ontwerpersprijs 2026. Samuel Baidoo en co namen de prijs op zondagavond 13 september in ontvangst tijdens het Gala van het Nederlands Theater in festivalhart ITA. 

In Plum Road Tea Dream komen theater, gaming en rituelen samen in één zorgvuldig ontworpen wereld. Het publiek volgt twee performers die zich onderdompelen in een videogame: een virtuele ruimte voor nieuwe rouwrituelen, het bewaren van herinneringen en het zoeken naar verbinding. 

De jury over Plum Road Tea Dream 

De jury roemt de ‘hybride constellatie’ aan werelden die Samuel Baidoo en co in de voorstelling creëren: 

“Het totaalontwerp van Samuel Baidoo’s Plum Road Tea Dream is zachtaardig en geeky, gelaagd en consequent, en nodigt uit tot een oer-menselijke zoektocht naar connectie.” 

Volgens de jury vormt het ontwerp geen omlijsting van de voorstelling, maar is het er het kloppende hart van. Beeld, geluid, technologie en performance komen samen in een wereld die even speels als persoonlijk is. 

Lees het volledige juryrapport. 

Alle genomineerde ontwerpen 

Tijdens het Nederlands Theater Festival stond het werk van alle genomineerden volop in de schijnwerpers. In de Ontwerpersprijs EXPO in The Bookshop van festivalhart ITA kon het publiek de werelden achter de voorstellingen van dichtbij ontdekken. 

De genomineerden van 2026 waren: 

  • Miet Warlop – decorontwerp   Inhale Delirium Exhale – Miet Warlop / Irene Wool 
  • Maartje Prins – decorontwerp   Teckel – Nina van Tongeren | Theater Bellevue 
  • Mark van Denesse – lichtontwerp   Prophet Song – ITA Ensemble | Mina Salehpour 
  • Cheb Runner (Reda Senhaji) – geluidsontwerp   AJJIT – Khadija El Kharraz Alami & Reda Senhaji 
  • Maria Muehombo alias M I M I, Andrea Casetti, Morgana Machado Marques, Ryoya Fudetani, Arthur De Vuyst en Cherish Menzo – gezamenlijk ontwerp   FRANK – Cherish Menzo | GRIP & Theater Utrecht i.s.m. Dance On Ensemble 
  • Daphne de Winkel – kostuumontwerp   Pride and Prejudice – Theater Oostpool | Florian Myjer 
  • Julian Maiwald, Annelinde Bruijs, Yannick Noomen en Anne Maike Mertens – gezamenlijk ontwerp   Artificial by Nature – Nineties 

Het ontwerp in de spotlights 

De Ontwerpersprijs is in het leven geroepen om het vakmanschap van scenografen te vieren en de makers achter licht, geluid, decor en kostuum zichtbaarder te maken. Want nog voordat een acteur spreekt of een performer beweegt, vertelt het ontwerp vaak al een verhaal. 

Ontwerpers kunnen worden genomineerd in de categorieën lichtontwerp, geluidsontwerp, decorontwerp, kostuumontwerp en gezamenlijk ontwerp. 

Het prijsobject, getiteld REMEMBER, is ontworpen door Studio Dennis Vanderbroeck. 

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door Aukes Theatertechniek en ShowTex. 

ACT Award 2026 gaat naar Via Rudolphi Producties

Via Rudolphi Producties wint de ACT Award 2026! Het gezelschap ontving de prijs tijdens het Gala van het Nederlands Theater op zondag 13 september in Internationaal Theater Amsterdam, in bijzijn van vakgenoten.

De jury over Via Rudolphi Producties: 

“Dit jaar kent de jury de ACT Award toe aan een Theaterbureau dat sinds 1987 een warm huis is waar zowel gevestigde theatermakers als veelbelovende nieuwe talenten terecht kunnen. Dankzij hen krijgen zij een vliegende start in het werkveld. Met Het Debuut krijgen drie afstudeervoorstellingen per jaar een landelijk tournee met volledige productie, publiciteit en zakelijke begeleiding. 

De maker is altijd het vertrekpunt. Met hun persoonlijke aanpak kijken ze eerst waar de behoeftes van de maker liggen en gaan dan aan de slag…  

Lang voordat diversiteit een beleidsterm werd, gaven ze ruimte aan verhalen die elders geen podium vonden. Ze durfden risico’s te nemen door nieuw werk te produceren van autonome theatermakers, van alle generaties, afkomsten en achtergronden.” 

Over de ACT Award 

ACT (ACT belangenvereniging voor acteurs) zet zich in voor het verbeteren van het leven van acteurs in Nederland. Door professionele standaarden te bewaken en de invloed van acteurs te versterken, bouwt ACT met integriteit en expertise aan een duurzame toekomst waarin de belangen van acteurs centraal staan. 

Een van de zichtbare momenten waarop deze missie tot uiting komt, is de jaarlijkse uitreiking van de ACT Award tijdens het Gala van het Nederlands Theater. Deze prijs wordt toegekend aan een persoon of organisatie die zich op bijzondere wijze inzet voor het verbeteren of behouden van het acteursvak. De ACT Award is meer dan een blijk van waardering. Het is een eervolle erkenning voor wie – vaak buiten het zicht van het publiek – bijdraagt aan een sterke, veerkrachtige en inspirerende podiumkunstenwereld. Van beleidsmakers en artistieke leiders tot vernieuwers achter de schermen: met deze prijs zet ACT hen in het verdiende licht. 

 

 

 

 

 

Theaterpioniers Hassan Gnaoui en Mnine Houcine krijgen blijvende plek in portretgalerij ITA

Op zondag 13 september is in Internationaal Theater Amsterdam een gezamenlijk portret onthuld van de Marokkaans-Nederlandse theaterpioniers Hassan Gnaoui en Mnine Houcine. Met het kunstwerk van de Marokkaanse kunstenaar M’barek Bouhchichi krijgen beide makers een blijvende plek in de portretgalerij van ITA – en daarmee in het zichtbare geheugen van het Nederlandse theater. 

De portretonthulling is een gezamenlijk initiatief van The Need for Legacy, Internationaal Theater Amsterdam en het Nederlands Theater Festival. Met dit zesde portret zetten de organisaties opnieuw theatermakers in het licht wier werk van grote betekenis is geweest, maar in de bestaande geschiedschrijving niet altijd de aandacht heeft gekregen die het verdient. 

Pioniers van het Nederlandse theater 

Hassan Gnaoui (1944–2002) en Mnine Houcine (1943–2014) behoorden tot de eerste generatie Marokkaanse makers op de Nederlandse podia. Ze begonnen als mimespelers en maakten voorstellingen waarin migratie, taal en culturele identiteit een centrale plaats innamen. Hun werk was niet alleen artistiek vernieuwend, maar droeg ook bij aan culturele emancipatie en representatie binnen het Nederlandse theater. 

Begin jaren tachtig maakten Gnaoui en Houcine deel uit van de interculturele theaterpraktijk rond STIPT, de Stichting Interculturele Projecten op Theatergebied. In een voormalige brandweerkazerne aan de Oostelijke Handelskade in Amsterdam bracht de Afro-Amerikaanse theatermaker Rufus Collins makers met uiteenlopende achtergronden samen. Zij werkten aan nieuwe theatervormen en gingen met elkaar in gesprek over identiteit, verbondenheid en het vinden van een plek in een veranderende samenleving. 

De nalatenschap van Gnaoui en Houcine is onder meer terug te vinden in Pantomimetheater Carrousel, Theatergroep Whalili en voorstellingen als Joha, Anansi en de tijger en Oom Hedidouane. Hun werk leeft voort in de makers, spelers en verhalenvertellers die na hen kwamen. 

Een gedeeld leven in het theater 

Gnaoui en Houcine deelden niet alleen een invloedrijke theaterpraktijk, maar ook een hechte vriendschap. Collega’s omschreven hen als onafscheidelijk. Schrijver Rashid Novaire, zoon van Houcine, schreef in Theaterkrant: “Zij zagen én omarmden elkaars eenzaamheid, liefdesbanden en talent.” 

Het gezamenlijke portret eert daarmee zowel hun betekenis voor het Nederlandse theater als de bijzondere band tussen de twee makers. 

Namens The Need for Legacy onderzochten Ismaël Tallal en Maya Reus voor Theaterkrant hun levens, vriendschap en blijvende invloed. Hun onderzoek maakt zichtbaar hoe groot de bijdrage van Gnaoui en Houcine is geweest – en hoe belangrijk het is om hun verhalen door te geven aan volgende generaties. 

Een rijkere theatergeschiedenis 

Met de portretonthulling willen The Need for Legacy, ITA en het Nederlands Theater Festival bijdragen aan een theatergeschiedenis waarin meer pioniers van kleur, perspectieven en verhalen zichtbaar zijn. Het portret van Hassan Gnaoui en Mnine Houcine vormt het zesde portret dat binnen deze samenwerking een blijvende plek heeft gekregen in de portretgalerij van ITA. 

Annet Bremen wint de Toneelschrijfprijs 2026 met F*CK LOLITA

Annet Bremen wint de Toneelschrijfprijs 2026 met haar toneeltekst F*CK LOLITA. De jury bekroont de tekst om de urgente en vakkundige manier waarop Bremen, in een ingenieuze monoloog tussen drie entiteiten, afrekent met Vladimir Nabokovs Lolita en het collectieve wegkijken van de ontluikende seksualiteit van jonge vrouwen. Bremen ontving de prijs, een geldbedrag van 10.000 euro, uit handen van juryvoorzitter Els Van Steenberghe tijdens het Nederlands Theater Festival in Internationaal Theater Amsterdam.

De jury over Annet BRemens F*CK LOLITA

“Met vuur, met de virtuositeit van een taalacrobaat en met in stevig onderzoek ingebed vakmanschap eist Annet Bremen een heel actueel vraagstuk op én herschrijft het.”

Lees hier juryrapport van de Toneelschrijfprijs.

Over Annet Bremen

Annet Bremen (1986) is toneelschrijver. Ze studeerde Nederlands aan de Universiteit Leiden en rondde in 2011 de opleiding Writing for Performance aan de HKU af. Ze schrijft voor theater, audio en poëzie en werkte onder meer voor Het Laagland, Het Zuidelijk Toneel, Het Nationale Theater en AVROTROS/Rose Stories. Haar werk werd veelvuldig bekroond en genomineerd, waaronder voor de Prix Europa, de Gouden Lijst en de Kaas & Kappes-prijs, die zij in 2023 won voor Het Sterrehuis.

De andere genomineerden

Ook Giovanni Brand (No Man’s Land) en Stijn Devillé (Yellowcake, Little Boy) maakten met hun teksten grote indruk op de jury.

Over de jury

Voor het selecteren van de genomineerden en de winnaar wordt ieder jaar een onafhankelijke jury samengesteld. Hierbij is het uitgangspunt dat zij zelf werken in de podiumkunsten, dat er een evenwichtig aantal Vlaamse en Nederlandse juryleden is en dat de jury meerstemmig en divers is. De jury van de Toneelschrijfprijs 2026 bestaat uit journalist en voorzitter Els Van Steenberghe, dramaturg Karim Ameur, schrijver en dramaturg Anna Maria Versloot en schrijver en theatermaker Enver Husicic. De jury beoordeelt de toneelteksten op originaliteit, vakmanschap en een eigen stem.

Over de Toneelschrijfprijs

De Toneelschrijfprijs heeft als doel de Nederlandstalige toneelschrijfkunst en de opvoering van Nederlandstalig toneelwerk onder de aandacht te brengen en te stimuleren. De prijs wordt dit jaar uitgereikt aan de auteur van het beste oorspronkelijke Nederlandstalige toneelwerk dat in 2025 in première ging. De winnaar ontvangt een geldbedrag van 10.000 euro.

De Toneelschrijfprijs wordt mogelijk gemaakt door Literatuur Vlaanderen, het Nederlands Letterenfonds, de Taalunie en Fonds Podiumkunsten en wordt mede mogelijk gemaakt door  deAuteurs. De organisatie van de Toneelschrijfprijs 2026 is in handen van Fonds Podiumkunsten, in samenwerking met het Nederlands Theater Festival, de Taalunie en het Nederlands Letterenfonds.

Regieprijs 2026 voor Jetse Batelaan

Jetse Batelaan is de winnaar van de Regieprijs 2026! Sinds dit jaar is deze prijs een doorgeefprijs in de vorm van een regieboek – winnaar van de Regieprijs 2025 Elien van den Hoek overhandigde Batelaan daarom de prijs. Hij kiest volgend jaar zelf uit aan wie de prijs wordt doorgegeven. Batelaan ontving de prijs tijdens de Avond van de Regie, een nieuw jaarlijks programmaonderdeel van het Nederlands Theater Festival, waarbij de gehele avond in het teken staat van het regievak. 

Elien van den Hoek over de keuze voor Jetse Batelaan:

“Voor mij is Jetse de belangrijkste theaterregisseur die we in Nederland hebben. Ik ken hem al van de Amsterdamse Theaterschool. Vijfentwintig jaar geleden maakten we daar samen Echte vrouwen joggen in regenpak, een avontuur. Al vanaf zijn eerste voorstelling op school verwonder ik me over zijn eigenzinnige manier van denken en vormgeven. Zijn absurde, ontregelende werk laat me van mijn stoel vallen van het lachen (ja, ook letterlijk), dikwijls huilen en rillen én geeft me toch telkens weer wat hoop voor dat diertje de mens.” 

Over Jetse Batelaan 

Jetse Batelaan (1978) is sinds 2013 artistiek leider van Theater Artemis. Hij studeerde in 2003 af aan de regieopleiding van de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Al tijdens zijn studie maakte hij opvallende, vrijwel woordeloze voorstellingen met kenmerkende lange titels.  

Na zijn afstuderen werkte Batelaan bij het Gasthuis in Amsterdam en maakte hij bij Theatergroep MAX. zijn eerste jeugdtheatervoorstelling. Van 2009 tot en met 2012 was hij als regisseur verbonden aan het RO Theater.

Over de Regieprijs 

De Regieprijs wordt sinds 2014 uitgereikt tijdens het Nederlands Theater Festival. Tot en met 2025 was de prijs verbonden aan de selectie van de Nederlandse Toneeljury en lag de nadruk op teksttoneel en aanverwante vormen. 

Vanaf 2026 is de Regieprijs een jaarlijkse doorgeefprijs zonder genre-afbakening. De prijs richt zich op een ervaren regisseur met een betekenisvol en omvangrijk oeuvre, voorbij de midcareerfase. 

De ontvanger krijgt een regieboek en kiest zelf de regisseur aan wie de prijs een jaar later wordt doorgegeven. Daarmee verschuift de nadruk van competitie naar erkenning, continuïteit en overdracht tussen regisseurs. Zo ontstaat een keten van makers die elkaar zichtbaar maken en het vak verder dragen. 

De Regieprijs wordt mede mogelijk gemaakt door het Boekengilde. 

NTF & De Krakeling: Jeugdtheater hoort in het hart van het festival

Jeugdtheater dat verrast, ontroert, schuurt en nieuwe werelden opent. Dat hoort niet aan de rand, maar midden in het festival. Al jarenlang werken het Nederlands Theater Festival en Theater De Krakeling samen om het mooiste en meest indrukwekkende jeugdtheater van het afgelopen seizoen een volwaardige plek op het NTF te geven.

Die samenwerking gaat veel verder dan de voorstellingen in De Krakeling. Van de programmering op verschillende Amsterdamse podia tot de Krekelprijzen, het Jeugdtheatergala en de ontwikkeling van nieuwe makers: samen maken De Krakeling en het NTF zich sterk voor jeugdtheater, de makers én het publiek van vandaag.

Siham Bourakaa, directeur van Theater De Krakeling, en NTF-directeur Tobias Kokkelmans vertellen waarom jeugdtheater in het hart van het festival thuishoort.

Midden in het festival

Jeugdtheater is binnen NTF geen uitstapje of apart programma. Het is al jarenlang een vanzelfsprekend onderdeel van het festival. Theater De Krakeling speelt daarin een belangrijke rol: als podium, programmeur en inhoudelijke partner. 

“Onze samenwerking is echt onderdeel van het DNA van het festival”, vertelt Tobias. “De Krakeling is niet alleen een locatie waar tijdens het NTF jeugdvoorstellingen te zien zijn. Het theater stelt het programma samen en werkt daarbij ook samen met het Bijlmer Parktheater, de Meervaart en Podium Mozaïek. De Krakeling is voor ons een inhoudelijke partner met een groot hart voor jeugdtheater, jeugdtheatermakers en jong publiek.” 

 Wie wil laten zien wat er in het Nederlandse theater toe doet, kan niet om voorstellingen voor kinderen, jongeren en families heen. “Het Nederlandse jeugdtheater behoort internationaal tot de voorhoede”, zegt Tobias. “Makers kiezen voor gedurfde thema’s en vormen en nemen hun jonge publiek serieus, zonder het te betuttelen.” 

Precies dat vindt ook Siham belangrijk. “Kinderen en jongeren zijn niet alleen het publiek van morgen, maar vooral het publiek van vandaag. Een prominente plek binnen het festival onderstreept dat hun culturele ervaringen ertoe doen.” 

Jeugdtheater laat kinderen en jongeren kennismaken met andere verhalen en perspectieven. Het prikkelt hun verbeelding, maakt ruimte voor vragen en nodigt uit om met andere ogen naar de wereld te kijken. Siham: “We leggen daarmee een basis voor een leven lang spelen, leren en groeien. Door samen te werken versterken we de positie van jeugdtheater binnen het Nederlandse theaterlandschap. We laten zien dat voorstellingen voor jonge mensen tot de meest vernieuwende en betekenisvolle kunst van dit moment behoren.” 

Samen weten en bereiken we meer 

De Krakeling en het NTF vinden elkaar in een gedeelde overtuiging: theater kan raken, prikkelen en mensen met elkaar verbinden. Dat begint bij sterke voorstellingen. En bij een publiek dat je serieus neemt én nieuwsgierig durft te maken naar iets nieuws. 

Daarbij vullen de twee organisaties elkaar aan. De Krakeling kent het jeugdtheaterlandschap, de makers en het jonge publiek door en door. NTF brengt de landelijke zichtbaarheid en de context van het festival mee en legt verbindingen met andere podia, professionals en publieksgroepen. 

Ook het publiek zoeken de organisaties samen op. Per voorstelling bekijken De Krakeling, NTF en de andere deelnemende podia wie ze willen bereiken en wat daarvoor nodig is. Zo staat het jeugdtheater niet op een eiland, maar beweegt het door het festival en door de stad. 

 Bezoekers van De Krakeling ontdekken het bredere NTF. Andersom nodigt het festival zijn publiek uit om kennis te maken met de rijkdom van het jeugdtheater. “Onze publieksgegevens laten zien dat juist de jeugdprogrammering relatief veel jong publiek bereikt”, zegt Tobias. “Deze samenwerking helpt het festival dus daadwerkelijk om verschillende generaties te verwelkomen.” 

Ook voor makers en gezelschappen opent de samenwerking nieuwe deuren. Hun werk wordt niet alleen binnen het jeugdtheatercircuit gezien, maar als onderdeel van het Nederlandse theater als geheel. “De samenwerking vergroot de zichtbaarheid van makers en gezelschappen die met grote artistieke kwaliteit voor jong publiek werken”, zegt Siham. “Tegelijkertijd laten we een breed publiek zien hoe rijk, divers en vernieuwend jeugdtheater is. Het weet niet alleen kinderen en jongeren te raken, maar kan ook volwassenen verrassen, ontroeren en inspireren.” 

Bekroond werk, met eigen ogen te zien

Op de laatste zondag van het festival komen erkennen en vieren samen. In Theater De Krakeling vindt het Jeugdtheatergala plaats, waar de Zilveren Krekels en de Podiumkids Publieksprijs worden uitgereikt. Later die avond volgen tijdens het Gala van het Nederlands Theater in ITA de Gouden Krekels, gekozen uit de eerder toegekende Zilveren Krekels.

“Het Jeugdtheatergala is geen los feest naast het festival, maar de bekroning van een lijn die al jarenlang onderdeel is van het NTF”, zegt Tobias. “Makers worden geëerd en de sector staat stil bij de kwaliteit van de kunst die voor kinderen en jongeren wordt gemaakt.”

Volgens Siham maken de prijzen zichtbaar hoeveel vakmanschap, talent en verbeeldingskracht het jeugdtheater rijk is. “De Krekels geven makers, acteurs, gezelschappen en voorstellingen een podium. Ze dragen bij aan de zichtbaarheid en waardering van het veld en laten zien hoeveel verschillende verhalen en ervaringen het publiek in het jeugdtheater kan ontdekken.”

De betekenis van de prijzen reikt verder dan de uitreiking. Ze laten bezoekers, theaters en andere professionals zien welk werk er dat seizoen uitspringt. En doordat de bekroonde producties tijdens NTF te zien zijn, vinden ze hun weg naar nieuwe bezoekers en programmeurs.

Nieuwe makers, nieuwe verhalen

De samenwerking kijkt niet alleen terug op het mooiste werk van het afgelopen seizoen, maar ook vooruit. Tijdens de Dag van het Jeugdtheater maken studenten en beginnende makers kennis met de volle breedte van het Nederlandse jeugdtheater. 

 Ze gaan in gesprek en aan het werk met jeugdtheatermakers uit verschillende disciplines, duiken in hun werkwijze en beroepspraktijk en bezoeken samen een voorstelling. Zo wordt kennis doorgegeven en ontstaat ruimte voor een nieuwe generatie makers. Makers die zich willen verhouden tot een jong publiek en de verhalen van morgen willen vertellen. 

Blijven kijken met jonge ogen

De gezamenlijke ambitie voor de komende jaren is helder: jeugdtheater nog zichtbaarder en vanzelfsprekender maken binnen het Nederlandse theater. Niet alleen tijdens het festival en niet alleen op gespecialiseerde podia, maar overal.

“Ik hoop dat De Krakeling een belangrijke thuishaven voor jeugdtheater blijft én dat jeugd- en jongerenvoorstellingen steeds vaker op andere festivalpodia terechtkomen”, zegt Tobias. “Dat ze worden gezien door programmeurs en bezoekers die normaal minder snel naar jeugdtheater gaan.”

Kinderen en jongeren mogen daarin een grotere stem krijgen. Niet alleen als bezoeker, maar ook als gesprekspartner. De KinderRaad van De Krakeling kan daarbij als inspiratie dienen. “Ik hoop dat wij als festival ook van hen kunnen leren en blíjven leren”, zegt Tobias.

Siham hoopt dat nog meer kinderen en jongeren het theater weten te vinden en hun verhalen en perspectieven er herkennen. “We willen dat zij ervaren dat theater een plek is waar hun verbeelding, vragen en ideeën serieus worden genomen. Dat ze geraakt, verrast of geïnspireerd naar huis gaan en voelen dat kunst ook voor hen is gemaakt.”  

Daar doen De Krakeling en het Nederlands Theater Festival het voor: dat meer mensen de kracht van jeugdtheater ontdekken, dat makers de zichtbaarheid krijgen die ze verdienen en dat kinderen en jongeren zich thuis voelen in het festival. Niet als publiek voor later, maar als publiek van nu. 

De Krakeling bezoeken tijdens NTF? Bekijk hier alle voorstellingen die er spelen.

DeLaMar en NTF: theater in de volle breedte

DeLaMar en NTF: theater in de volle breedte 

Een groot Amsterdams podium, een festival vol ontdekkingen en een gedeelde liefde voor theater in al zijn vormen. Al jarenlang werken DeLaMar en het Nederlands Theater Festival samen om het mooiste en meest indrukwekkende werk van het afgelopen seizoen te vieren én door nieuwe publieksgroepen te laten ontdekken. 

Van toneel en comedy tot musical en muziektheater: bij DeLaMar komen tijdens het festival verschillende genres, makers en bezoekers samen. Dianne Zuidema, directeur van DeLaMar, en NTF-directeur Tobias Kokkelmans vertellen over de kracht van die breedte, de kunst van het verrassen en muziek die meer doet dan begeleiden. 

Een festival om samen te vieren 

Het Nederlands Theater Festival laat ieder jaar zien wat er bijzonder en belangrijk is in het Nederlandse theater. Dat kan alleen samen met podia die ieder hun eigen karakter, kennis en publiek meebrengen. DeLaMar is een van die vaste plekken in de stad. 

“We geloven allebei in de kracht van theater in de volle breedte”, zegt Tobias. “DeLaMar is voor het Nederlands Theater Festival een belangrijke partner omdat we er verschillende kanten van het Nederlandse theater kunnen laten zien. De afgelopen jaren waren er tijdens het festival bijvoorbeeld toneel, comedy en muzikaal theater te zien.” 

 Ook voor Dianne begint de samenwerking bij het samen vieren van het afgelopen seizoen. “We vieren het vak, de voorstellingen, de spelers, de makers en de gezelschappen. Als alles in die eerste week van september bij elkaar komt, is het mooi dat er ook voorstellingen te zien zijn in DeLaMar. Samen met de andere theaters in Amsterdam laten we graag de volle breedte van het theater zien.” 

 In 2026 zijn onder meer Millennial | Vrede van Theater Oostpool en Stoornis of my Life in DeLaMar te zien. Twee heel verschillende voorstellingen, die precies laten zien wat de samenwerking kan opleveren: een groot podium voor geselecteerd werk en ruimte voor publiek om iets nieuws te ontdekken. 

Bekend terrein, nieuwe ontdekkingen 

DeLaMar is voor veel bezoekers de plek van grote musicals en bekende titels. Maar wie verder kijkt, ontdekt er ook toneel, comedy, opera en muziektheater. Juist die mix maakt het theater voor NTF interessant. 

“DeLaMar is niet alleen een belangrijk musicaltheater, maar een groot Amsterdams podium waar heel verschillende makers en publieksgroepen samenkomen”, zegt Tobias. Het festival kan er voortbouwen op wat bezoekers al kennen én de deur openen naar een voorstelling die zij misschien niet vanzelf hadden gekozen. 

Dat is precies waar beide organisaties naar zoeken: niet alleen volle zalen voor bekend werk, maar ook nieuwsgierigheid naar het onverwachte. “We willen ongelooflijk goed en verrassend theater bij een groot publiek onder de aandacht brengen”, zegt Dianne. “We hopen het publiek af en toe te verrassen en kennis te laten maken met een voorstelling of makers die het nog niet kent.” 

 Zo werkt de samenwerking twee kanten op. Het publiek van DeLaMar ontdekt nieuwe kanten van het festival. Andersom maken NTF-bezoekers kennis met DeLaMar als een huis waar veel meer gebeurt dan musical alleen. Verschillende publieksgroepen ontmoeten elkaar, niet omdat ze allemaal voor hetzelfde komen, maar omdat er altijd iets nieuws naast het bekende kan ontstaan. 

Muziek als medespeler 

Musical is een van de kerndisciplines van DeLaMar. Het theater programmeert producties vaak in langere speelreeksen, bereikt er een groot publiek mee en spreekt met makers over de ontwikkeling van nieuw werk. Maar de belangstelling stopt niet bij de grenzen van het genre. 

 “Als een voorstelling niet als musical te omschrijven is, maar muziek wel onlosmakelijk verbonden is met de zeggingskracht, heeft die onze aandacht”, vertelt Dianne. “In een goede muziektheaterproductie komen alle elementen samen. De muziek is een even grote speler als alle andere onderdelen van de voorstelling. Idealiter spreekt een voorstelling door de muziek een extra laag aan in het publiek.” 

 Tobias herkent dat. “Bij goed muziektheater hebben muziek en theater elkaar echt nodig. De muziek moet niet alleen mooi zijn of een scène ondersteunen, maar zelf een deel van het verhaal vertellen. Haal je de muziek weg, dan moet er iets wezenlijks verloren gaan.” 

 Hoe zo’n voorstelling eruitziet, ligt niet vast. Groot of klein. Uitbundig of ingetogen. Musical, opera, concert of performance. Het gaat uiteindelijk om wat er in de zaal gebeurt: raakt het, verrast het en blijft het na afloop nog door je hoofd spoken? 

Een nieuw licht op muziektheater

In 2026 reikt het NTF voor het eerst de Muziektheaterprijs uit. De prijs is een initiatief van het Nederlands Theater Festival en staat los van de samenwerking met DeLaMar. Dat Stoornis of my Life, een van de eerste genomineerde voorstellingen, tijdens het festival in DeLaMar speelt, vormt wel een mooi aanknopingspunt om het genre extra zichtbaar te maken. 

De Muziektheaterprijs brengt de volle rijkdom van het genre samen: van musical tot opera en van een theatraal concert tot een muzikale performance. Zowel gesubsidieerde als commerciële producties komen in aanmerking. Voor makers en producenten betekent de prijs erkenning en extra aandacht. Voor het publiek is hij vooral een uitnodiging om verder te kijken dan het vertrouwde. 

“De prijs zet een spotlicht op deze prachtige discipline en geeft erkenning aan makers en producenten die zich hiervoor hard maken”, zegt Dianne. “Voor het publiek kan het een eyeopener zijn dat juist deze voorstellingen uit de veelheid van het aanbod naar boven komen.” 

De eerste nominaties laten meteen zien hoeveel verschillende vormen muziektheater kan aannemen. All the Lonely People, Brabo Leone en Stoornis of my Life verschillen sterk van vorm en muzikale taal, maar hebben één ding gemeen: de muziek vertelt mee. Zij is nergens alleen versiering, maar draagt het verhaal en maakt voelbaar wat met woorden alleen niet verteld kan worden. 

Grenzen open, genres door elkaar 

Die rijkdom aan vormen groeit. Jonge makers bewegen steeds vrijer tussen musical, opera, popmuziek, theater, concert en performance. Bestaande grenzen worden minder belangrijk; het verhaal bepaalt welke vorm nodig is. 

“Er is veel interesse vanuit jonge makers voor muziektheater”, ziet Dianne. “Niet alleen de gevestigde makers zijn ermee bezig. Ook jonge makers bekwamen zich erin en vinden dit de ultieme manier om hun verhalen voor het voetlicht te brengen. De scheiding tussen musical en andere vormen van muziektheater vervaagt.” 

Volgens Tobias levert juist die beweging verrassende voorstellingen op. Bovendien brengt ze publieksgroepen bij elkaar die elkaar niet altijd vanzelfsprekend tegenkomen. Wie binnenkomt voor musical kan vallen voor een muzikale performance. Wie van experimenteel theater houdt, kan zich laten meeslepen door een groot gezongen verhaal. 

Blijven verrassen 

De blik van DeLaMar en NTF is daarom niet alleen gericht op wat al wordt gewaardeerd, maar ook op wat nog ontdekt kan worden. Dianne hoopt dat er de komende jaren steeds vaker voorstellingen in DeLaMar staan die het publiek daar misschien niet direct verwacht. “Dat ons publiek iets krijgt voorgeschoteld wat het nog niet kent en dat nieuw publiek DeLaMar ontdekt.” 

Tobias deelt die wens. “We hopen dat iemand die voor een bekende musical naar DeLaMar gaat tijdens het festival ook nieuwsgierig wordt naar een kleine, experimentele voorstelling – en dat het andersom net zo goed gebeurt.” 

Daar ligt de kracht van de samenwerking: theater niet opdelen in vaste hokjes, maar ruimte maken voor ontmoeting. Voor grote titels en kleine ontdekkingen. Voor vertrouwde vormen en werk dat je blik verruimt. Zodat DeLaMar en het Nederlands Theater Festival samen steeds opnieuw kunnen laten zien hoe breed, levendig en verrassend het Nederlandse theater is. 

DeLaMar bezoeken tijdens NTF?  De voorstelling Stoornis of My Life is uitverkocht, maar je kunt vandaag en morgen nog genieten van Millennial | VREDE

Maarten van Hinte opent NTF 2026

Maarten van Hinte opent NTF 2026: ‘Het theater is samenkomen’ 

Met een bevlogen Staat van het Theater heeft theatermaker, schrijver en regisseur Maarten van Hinte op donderdag 3 september het Nederlands Theater Festival 2026 geopend. In Meervaart Theater, waar de opening voor het eerst plaatsvond in Amsterdam Nieuw-West, sprak hij over theater als plek van ontmoeting, verandering en verzet: live, rechtstreeks en zonder iets tussen de verteller en de luisteraar. 

De kracht van samenkomen 

Wat is theater eigenlijk? Voor Van Hinte ligt de essentie niet in een gebouw of systeem, maar in het samenkomen: 

“Op één plek, in één ruimte, bij elkaar zijn om verhalen te delen. Samenkomen in één moment, één gedeeld moment, right about now, op één plek, met elkaar, naast elkaar, met niets tussen het vertellen en het luisteren.” 

In een wereld waarin algoritmes steeds vaker bepalen wat we zien en horen, schuilt juist daarin de superkracht van theater. Een live ontmoeting kan volgens Van Hinte niet worden gemanipuleerd, gecensureerd of weggefilterd: 

“Er kan nu even geen enkel algoritme, bot of provider tussen ons komen. Dat is een superkracht. Live and direct.” 

Hiphop als bron en houding

Van Hinte nam het publiek mee naar zijn eigen bron: hiphop. Niet alleen als kunstvorm, maar als houding. Hiphop betekent voor hem besluiten dat je gehoord moet worden. Het is de cypher waarin iedereen gelijk is, verhalen worden gedeeld en call and response vanzelfsprekend is. Het is solidariteit, beweging en joy. 

Vanuit die gedachte sprak hij over diversiteit en inclusie in het Nederlandse theater. Hoewel er de afgelopen decennia veel is veranderd, loopt het culturele veld volgens hem nog altijd achter op de samenleving. Diversiteit zou daarom geen beleidsdoel of afvinklijst moeten zijn, maar een artistiek uitgangspunt: 

“Diversiteit betekent nieuwe stemmen toelaten, nieuwe verhalen omarmen, zeker. Maar het begint met erkennen dat je hele culturele ‘traditie’ hybride is, en dat je gevormd bent door de mensen die je onderdrukt hebt.” 

Werkelijke inclusie vraagt bovendien om meer dan iemand de ruimte geven om te spreken. Het betekent ook daadwerkelijk luisteren: “Een verhaal wordt universeel wanneer de luisteraar de moeite neemt om zichzelf erin te vinden.” 

Ruimte voor nieuwe makers 

Van Hinte vroeg daarnaast aandacht voor iedereen die theater achter de schermen mogelijk maakt: producenten, bouwers, stagiaires, marcommedewerkers, kaartverkopers, koks en kostuummakers. Mensen die misschien niet zelf op het podium staan, maar onmisbaar zijn voor het gedeelde moment dat daar ontstaat. 

Ook stond hij stil bij het tekort aan plekken waar nieuwe theatermakers zich kunnen ontwikkelen en meters kunnen maken. Zonder nieuwe stemmen en nieuw publiek bloedt het veld volgens hem langzaam dood. Juist laagdrempelige podia en productiehuizen kunnen als vliegwiel dienen voor de noodzakelijke verandering. 

Van Hinte sloot zijn Staat van het Theater af met een oproep aan het hele veld om in beweging te blijven: 

“So let’s move. Keep moving. Don’t stop. Whatever happens, keep moving!” 

Lees en kijk De Staat van het Theater terug 

Benieuwd naar de volledige Staat van het Theater van Maarten van Hinte? Lees de speech terug of bekijk de registratie van de opening. 

👉 Lees de volledige Staat van het Theater 

👉 Bekijk de Staat van het Theater 

Meervaart en NTF: ruimte voor de hele stad

Meervaart en NTF: ruimte voor de hele stad

Een theater dat diep geworteld is in Amsterdam Nieuw-West. Een festival dat zich door de hele stad wil bewegen. En een gedeelde overtuiging: theater wordt rijker wanneer meer mensen, verhalen en perspectieven er ruimte krijgen. Juist daar, waar werelden elkaar niet altijd vanzelfsprekend ontmoeten, kan iets nieuws ontstaan. 

De samenwerking tussen Meervaart en het Nederlands Theater Festival is de afgelopen jaren steeds verder gegroeid. In 2026 krijgt die samenwerking volop ruimte. Meervaart is niet alleen een podium voor voorstellingen, maar ook het huis van de eerste dag van AFF x NTF PRO, de Staat van het Theater en Common Grounds. NTF-directeur Tobias Kokkelmans en artistiek coördinator van Meervaart Christiaan Mooij vertellen waarom het festival juist hier thuishoort — en wat er mogelijk wordt wanneer de sector naar Nieuw-West beweegt. 

Geworteld in Nieuw-West, open naar de wereld 

Meervaart en het Nederlands Theater Festival herkennen veel in elkaar. Beide organisaties willen actueel en herkenbaar theater laten zien, verschillende stemmen een podium geven en mensen samenbrengen die elkaar niet vanzelfsprekend tegenkomen. 

“Meervaart is een bijzondere plek”, zegt Tobias. “Het theater is stevig geworteld in Amsterdam Nieuw-West, maar kijkt tegelijkertijd naar de hele stad en ver daarbuiten. Voor NTF is het belangrijk om niet alleen in het traditionele culturele centrum van Amsterdam aanwezig te zijn. Verschillende theaters hebben ieder hun eigen publiek, geschiedenis en karakter. Daarom hebben we de samenwerking met Meervaart de afgelopen jaren bewust uitgebreid.” 

Voor Christiaan begint die samenwerking bij een simpele maar wezenlijke vraag: voor wie maken en presenteren we theater? “Het gaat erom dat een voorstelling ertoe doet en het publiek serieus neemt. Wie zit er in de zaal? Wie staat er op het podium en wie werkt er achter de schermen? Welke verhalen worden verteld en welke perspectieven krijgen ruimte? Vanuit die houding maken en presenteren we als Meervaart al jaren programma’s.” 

Het contact tussen beide organisaties bestaat al langer. Eerdere Fringe-avonden boden ruimte om samen uit te proberen, te leren en verder te bouwen. Geen losse programmering, maar een relatie die groeit doordat het gesprek doorgaat en nieuwe ideeën daadwerkelijk een plek krijgen.  

Niet wachten tot iedereen vanzelf komt 

Toegankelijkheid betekent voor Meervaart en NTF meer dan een open deur of een betaalbaar kaartje. Het gaat ook over herkenning, zeggenschap en de vraag wie zich werkelijk welkom voelt. Als bezoeker, maar net zo goed als maker, student of professional.  

“We willen allebei dat theater een plek is waar zoveel mogelijk mensen zich welkom en vertegenwoordigd voelen”, zegt Tobias. “Daarbij gaat het niet alleen om wie er op het podium staat, maar ook om wie kan meepraten en meebepalen hoe het theater van de toekomst eruitziet.” 

Dat vraagt om beweging van het theater zelf. Niet verwachten dat iedereen vanzelf de weg naar de zaal vindt, maar onderzoeken welke drempels in het gebouw, het programma en de organisatie kunnen verdwijnen. Voor Christiaan mag theater daarbij ook weer iets vanzelfsprekends worden: een plek voor direct contact, verwondering en verhalen die bijblijven. “Geen interessantdoenerij, maar je verbinden met het theater en het leven. Ga juist naar iets wat je nog niet kent. Daar zit de grootste kans op inspiratie en verrassing.”  

Zo wordt de wereld aan beide kanten groter. Makers ontmoeten nieuwe bezoekers en professionals. Publieksgroepen ontdekken werk waarvoor zij misschien niet vanzelf naar een ander theater zouden reizen. En de sector voert het gesprek over zijn toekomst met meer mensen dan alleen degenen die de bestaande routes al kennen. 

De sector komt naar Nieuw-West 

Op 3 september 2026 vindt de eerste dag van AFF x NTF PRO plaats in Meervaart. Makers, studenten, programmeurs, directeuren en andere professionals komen er samen voor gesprekken, workshops en ontmoetingen. Aan het einde van de dag spreekt Maarten van Hinte de Staat van het Theater uit. 

Dat dit in Nieuw-West gebeurt, is meer dan een praktische keuze. De plek is onderdeel van het verhaal. “De plek vertelt veel over waar AFF x NTF PRO voor wil staan”, zegt Tobias. “We willen verschillende werelden binnen de podiumkunsten bij elkaar brengen: jonge en gevestigde makers, studenten en directeuren, mensen uit Amsterdam en uit andere delen van Nederland, Nederlandstalige en internationale professionals. Meervaart heeft die ontmoeting al lang in haar DNA.” 

De Staat van het Theater markeert traditioneel de opening van het festival. Iemand uit het veld krijgt de ruimte om persoonlijk en kritisch te spreken over waar het Nederlandse theater staat en waar het naartoe moet. Voor één avond verschuift het centrum van die sector letterlijk naar Nieuw-West.  

Christiaan vindt dat betekenisvol. “Er zijn weinig momenten waarop de hele sector samenkomt. Door de Staat steeds op een andere plek in de stad te organiseren, wordt die ook echt van de hele stad. Meervaart wil geworteld zijn in de wijk en tegelijk relevant zijn voor stad en land. Een huis waar het gesubsidieerde en het vrije circuit, de autodidact en de opgeleide maker zich thuis kunnen voelen.” 

Ook het gebouw helpt bij die ontmoeting. Zalen, studio’s en vergaderruimtes bieden focus; in de foyer lopen gesprekken vanzelf door. En wie tussendoor licht, lucht en ruimte nodig heeft, staat in een paar stappen aan de Sloterplas. 

Maken, leren en presenteren 

Meervaart is niet alleen een plek waar voorstellingen worden getoond. Via Meervaart Jong en Meervaart Studio kunnen jonge mensen leren, experimenteren en zelf werk maken. Workshops, labs, masterclasses en presentaties brengen talentontwikkeling dicht bij de dagelijkse praktijk van het theater.  

Dat sluit aan bij wat Amsterdam Fringe en NTF willen betekenen voor nieuwe makers. Fringe biedt vaak een eerste professioneel podium; het NTF kan vervolgens helpen om makers in contact te brengen met theaters, programmeurs en andere professionals. Tijdens PRO worden studenten en beginnende makers daarom niet alleen als toehoorder uitgenodigd. Ze krijgen ook een stem in het programma en het gesprek. 

“Talentontwikkeling is meer dan iemand een workshop aanbieden”, zegt Tobias. “Het betekent ook dat jonge makers toegang krijgen tot het professionele veld en serieus worden genomen zodra ze daar binnenkomen.” 

Christiaan ziet juist in de combinatie van maken, leren en presenteren nieuwe mogelijkheden. “Door niet alleen de zaal, maar ook de foyer te programmeren, kunnen makers andere dingen uitproberen. Met Meervaart Studio en de samenwerking met Fringe en NTF kunnen we nieuwe talenten meer ruimte geven.” 

Common Grounds: toegankelijkheid als artistieke kracht 

Op 11 september krijgt die gedeelde ambitie een bijzondere vorm tijdens Common Grounds, een samenwerking van Meervaart, Amsterdam Fringe Festival en het NTF. Drie fysieke voorstellingen brengen makers en bezoekers met én zonder beperking samen. Het programma is Language No Problem en laat zien dat toegankelijkheid geen toevoeging achteraf hoeft te zijn, maar een artistieke kracht op zichzelf kan worden. 

Rond de voorstellingen ontstaat ruimte voor ontmoeting en uitwisseling. Niet alleen in de zaal, maar ook in de foyer en via onderdelen die het publiek op andere manieren met het werk laten kennismaken. Zo komen artistieke kwaliteit, toegankelijkheid en de vraag wie zich thuis kan voelen in een theater bij elkaar. 

Voor Christiaan past Common Grounds precies bij de samenwerking. “Het zijn fysiek sterke voorstellingen die laten zien wat we met elkaar gemeen hebben in een wereld vol hokjes. Juist door samen te werken, kunnen we die hokjes doorbreken en nieuwe ontmoetingen mogelijk maken.”  

Ook in de rest van het festivalprogramma laat Meervaart een grote breedte zien: van The Actor en Phaedra in vlammen tot de dansdrift van Badke(remix) en familievoorstellingen als Dag Poes. 

Een theater dat meeademt Verder bouwen aan een ankerpunt 

De plannen voor de Nieuwe Meervaart maken de blik op de toekomst bijna vanzelfsprekend. Het nieuwe gebouw aan de Sloterplas, waarvan de opening voor 2032 is voorzien, moet een cultureel hart van Nieuw-West worden. Een plek waar maken, leren, presenteren en ontmoeten veel meer door elkaar lopen. 

Flexibele zalen kunnen zich aanpassen aan de schaal en vorm van een voorstelling. Kinderen en jongeren leren er, makers ontwikkelen nieuw werk en bezoekers komen er samen. Bewoners, jongeren en andere gebruikers worden betrokken bij het ontwerp, zodat toegankelijkheid en ontmoeting vanaf het begin kunnen worden meegenomen. 

Christiaan kijkt uit naar een gebouw dat letterlijk met zijn omgeving leeft. “In de herfst en winter biedt het geborgenheid, in de lente klapt het open en wordt de overgang tussen binnen en buiten zachter. De wisselwerking tussen makers, bewoners, water en natuur kan ervoor zorgen dat er nieuwe dingen ontstaan.”  

Voor NTF opent dat de deur naar andere manieren van festival maken. Niet alleen een voorstelling in een zaal, maar programma’s die door het gebouw en de omgeving bewegen. Met publiek, makers en professionals die elkaar vanzelf tegenkomen. 

Verder bouwen aan een ankerpunt 

De ambitie reikt verder dan ieder jaar een paar voorstellingen in Meervaart programmeren. De organisaties willen samen blijven bouwen aan een langdurige verbinding tussen voorstellingen, talent, publiek en de ontwikkeling van het theater zelf. 

“Idealiter blijft de Nieuwe Meervaart een van de vanzelfsprekende ankerpunten van het Nederlands Theater Festival in Amsterdam”, zegt Tobias. “Een plek waar belangrijke voorstellingen staan, nieuwe makers zichtbaar worden, professionals elkaar ontmoeten en publiek uit Nieuw-West én de rest van Nederland samenkomt.” 

Christiaan droomt alvast verder: van een festivalovername met voorstellingen in alle zalen en workshops in de studio’s tot zwoele nazomeravonden aan de Sloterplas. Misschien zelfs een locatievoorstelling op het dak of het oude theatergebouw dat tijdelijk in handen komt van studenten. 

Die toekomst begint bij wat er nu al gebeurt: blijven praten, blijven proberen en samen ruimte maken. Zodat het festival zich niet rond één vanzelfsprekend centrum organiseert, maar beweegt door de stad. Dat mensen steeds meer kunnen ervaren wat Meervaart en NTF delen: de wereld is altijd groter dan we denken. 

Meervaart bezoeken tijdens NTF?  Kom donderdag 3 september naar AFF X NTF PRO.  Bekijk de website hier. Ontdek hier ook het programma  tijdens Common Grounds op vrijdag 11 september.

Ontwerpersprijs nominaties – Maria Muehombo (M I M I) over FRANK

Geluid kan een ruimte vullen, maar ook een lichaam in beweging zetten. In FRANK vormt het geluidsontwerp geen begeleiding van de voorstelling, maar een volwaardig onderdeel van de scenografie. Het gezamenlijke ontwerp van FRANK is genomineerd voor de Ontwerpersprijs 2026. Geluidsontwerper en muziekproducent Maria Muehombo (M I M I) vertelt hoe bio-akoestiek, psychoakoestiek en collectief maken samenkomen in een ontwerp dat voortdurend balanceert tussen dreiging en hoop.

Al lange tijd zeggen mensen mij dat mijn muziek een gevoel van dreigend onheil uitstraalt, gecombineerd met een zacht vleugje hoop.”

Geluid als manier van denken

Voor Maria begint ontwerpen met luisteren. 

“Om iets echt te begrijpen, heb ik de neiging het eerst uit elkaar te halen en vervolgens opnieuw op te bouwen. Dat geldt ook voor geluid. Door heel aandachtig te luisteren, te analyseren en verschillende lagen over elkaar heen te leggen probeer ik gevoelens hoorbaar te maken die zich moeilijk laten omschrijven.” 

Die manier van werken sloot naadloos aan bij het vertrekpunt van FRANK. Tijdens het repetitieproces voerden de makers lange gesprekken over de wereld waarin we leven.

“We spraken veel over het zogenoemde Capitoloceen: een tijdperk waarin kapitaal, klimaatcrises en geopolitieke spanningen ons dagelijks leven bepalen. Als makers vroegen we ons af hoe je gevoelens van dreiging, verlies en onzekerheid kunt omzetten in iets dat mensen gezamenlijk kunnen ervaren.” 

Wanneer geluid een lichamelijke ervaring wordt

Het geluidsontwerp ontstond vanuit een onderzoek naar de relatie tussen lichaam en geluid. 

“Wat ervaren we eigenlijk als griezelig? Waarom reageren onze lichamen instinctief op bepaalde frequenties? En waar ligt de grens tussen comfort en ongemak?” 

Maria werkte daarbij met bio-akoestische opnames, omgevingsgeluiden, drones en sinusgolven. Vooral die laatste twee spelen een belangrijke rol. 

“Sinusgolven brengen het oor als het ware uit balans. Iedereen hoort ze nét iets anders. Afhankelijk van waar je zit in de zaal en hoe jouw gehoor werkt, ervaar je andere frequenties. Daardoor beleeft iedere bezoeker dezelfde voorstelling op een unieke manier.” 

Juist die persoonlijke ervaring binnen een collectieve ruimte fascineerde haar. 

“Ik hoop dat iedereen zijn eigen interpretatie ervaart, terwijl we tegelijkertijd iets met elkaar delen.” 

Foto: Bas de Brouwer

Muziek die ontstaat vanuit beweging

Het geluid werd niet los van de voorstelling gecomponeerd. 

“De muziek ontstond terwijl de performers de ruimte verkenden. Hun lichamen bepaalden voortdurend hoe het geluid zich ontwikkelde. Daardoor voelde het alsof de muziek en de performers elkaar voortdurend beïnvloedden.” 

Maria noemt het geluid daarom de “sonische lijm” van de voorstelling. 

“Het ondersteunt de performers, maar geeft ze tegelijkertijd ruimte om te verschijnen, zich te ontwikkelen en weer te verdwijnen.” 

Experimenteren met instrumenten

Tijdens het maakproces groeide het geluidsontwerp steeds verder. 

“Het begon met bio-akoestische opnames en veldopnames uit onze eerste residenties. Later kwamen daar nieuwe lagen bij.” 

Daarvoor werkte Maria samen met muzikanten Indrė Jurgelevičiūtė en Blair Taylor. 

“Ik vroeg hen hun instrumenten op een totaal andere manier te gebruiken. Blair ontstemde bijvoorbeeld zijn viool volledig. Indrė gebruikte EBows en een strijkstok op haar kanklės om ongebruikelijke resonanties en frequenties te creëren. Juist dat experimenteren leverde klanken op die je niet direct kunt plaatsen.” 

Één organisme 

Hoewel Maria verantwoordelijk was voor het geluidsontwerp, ziet zij FRANK nadrukkelijk als een collectief ontwerp. 

“Scenografie, licht, geluid, performers: alles beïnvloedde elkaar. Ik zie iedereen die aan FRANK werkte als onderdeel van één organisme.” 

Volgens haar speelde regisseur Cherish Menzo daarin een sleutelrol. 

“Zij creëerde een omgeving waarin alle disciplines voortdurend met elkaar in gesprek bleven. Daardoor voelde het nooit alsof iemand ‘zijn eigen onderdeel’ maakte.” 

“Sonische vreemdheid mag bestaan”

De nominatie voor de Ontwerpersprijs betekent voor Maria meer dan erkenning voor één productie.

“Het was de eerste keer dat ik me tijdens een creatief proces volledig mezelf voelde. Ik voelde me gehoord en gesteund, waardoor de mogelijkheden voor het ontwerpen van geluid eindeloos leken.” 

Juist daarom raakt de nominatie haar. 

“Deze nominatie is voor mij een bevestiging. Ze laat me zien dat ik in mijn creaties zonder schroom mezelf kan zijn. Dat ik niet bang hoef te zijn om te laten horen welke ritmes in mijn kern leven. Dat sonische vreemdheid mag bestaan.” 

Benieuwd geworden naar FRANK? De voorstelling is tijdens het Nederlands Theater Festival nog te zien. Er zijn nog tickets beschikbaar, dus grijp je kans om deze voor de Ontwerpersprijs genomineerde voorstelling zelf te beleven.

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina.

 

Oud-winnaars Sue-Ann Bel en Hali Neto (2024) over Let’s Go Barbie en de BNG Theaterprijs

De BNG Theaterprijs wordt sinds 2006 jaarlijks uitgereikt tijdens het Nederlands Theater Festival aan makers die voorbij de startfase van hun carrière zijn, zodat zij hun artistieke signatuur verder kunnen ontwikkelen. Voor Sue-Ann en Hali Neto laat die impuls zien hoe een voorstelling kan doorgroeien.

Na het winnen van de BNG Theaterprijs in 2024 is Let’s Go Barbie die jaar geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival. Daarnaast ontving het duo een Zilveren Krekel voor hun samenspel en maken zij tijdens het Gala van het Nederlands Theater op 13 september kans op een Gouden Krekel.

We spraken Sue-Ann en Hali over wat de BNG Theaterprijs voor hen in beweging zette, waarom duurzaam makerschap steeds belangrijker is geworden en hoe ze blijven maken vanuit nieuwsgierigheid, spel en vrijheid. 

“De prijs kwam uit een onverwachte hoek, maar voelde als een enorme eer en bevestiging voor ons als makers én voor het geweldige team dat de voorstelling mogelijk heeft gemaakt.” 

Erkenning én ruimte om verder te bouwen

Toen Sue-Ann en Hali de BNG Theaterprijs wonnen, was Let’s Go Barbie eigenlijk nog volop in ontwikkeling. Er stonden nog weken geplandom de voorstelling samen met het team verder aan te scherpen voordat de tournee begon. 

“Dat maakte het extra bijzonder,” vertellen ze. “De voorstelling voelde nog niet helemaal af en tegelijkertijd kregen we al deze erkenning.” 

Let’s Go Barbie ontstond vanuit een persoonlijke zoektocht die al jaren eerder begon. Op de mimeopleiding vonden Sue-Ann en Hali elkaar in gesprekken over identiteit, verwachtingen en het verlangen om je niet alleen te voelen in een wereld vol labels. 

“We wilden al snel iets maken voor een jeugdpubliek. De BNG Theaterprijs geeft ons niet alleen de mogelijkheid om nieuw werk te ontwikkelen, maar ook de ruimte om stil te staan bij wat we eigenlijk nodig hebben om dit soort werk duurzaam te kunnen blijven maken. 

Die ruimte bleek minstens zo waardevol als de erkenning zelf. 

Duurzaam makerschap

Tijdens het maken van Let’s Go Barbie merkten Sue-Ann en Hali dat ze zichzelf voortdurend dezelfde vragen stelden. 

“We houden van overgave. We hebben plezier, zijn nieuwsgierig en geven veel. Maar tegelijkertijd merkten we dat er ook een diep idee onder zit: dat je altijd méér moet geven om te mogen bestaan. Dat je harder moet werken, jezelf moet blijven bewijzen en altijd beschikbaar moet zijn.” 

Dat heeft hen veel gebracht, zeggen ze, maar het kent ook een keerzijde. 

“We vroegen ons af: wat geven we eigenlijk terug aan onszelf? Hoe zorgen we voor ons lichaam, terwijl dat tegelijkertijd ons instrument is? Hoe beschermen we onze nieuwsgierigheid, onze speelsheid en onze energie?” 

Voor Sue-Ann sluit dan aan bij een onderzoek waar ze al langer mee bezig is: slow creating.

“Hoe behoud je eigenaarschap? Pas je je werk aan aan het aantal speelbeurten dat gehaald moet worden, of reageren de speelbeurten op het werk dat je wilt maken? Duurzaamheid gaat voor ons niet alleen over het werk, maar juist over ons als makers. We willen tenslotte nog lang door kunnen gaan in dit vak.” 

Ook Hali ziet daarin een fundamentele vraag. 

“Ben je een kunstenaar die maakt vanuit zijn eigen bron, of maak je wat het publiek wil zien? Dat raakt aan de manier waarop we produceren, presenteren en waarderen.” 

De kleine ik als vertrekpunt 

Hoewel hun werkwijze niet volledig veranderde na de prijs, zijn Sue-Ann en Hali wel bewuster geworden van waar hun werk begint. 

“We zijn nog meer gaan werken vanuit onze kleine ik. Daar ligt een schatkist aan verhalen, herinneringen en ervaringen waar we steeds opnieuw uit kunnen putten.” 

Soms zijn dat mooie herinneringen, soms juist pijnlijke. 

“Het is belangrijk om eerlijk te onderzoeken wat iets met je heeft gedaan, hoe het je vormt, maar ook hoe je fantaseert over hoe je had gewild dat iets was gegaan.”

Die persoonlijke bron krijgt vorm in een combinatie van fysiek theater, beweging, acrobatiek, humor en muzikaliteit. 

“Dat zijn voor ons geen losse ingrediënten, maar manieren om grote thema’s toegankelijk te maken.”

Hidde Harshagen

Waarom jeugdtheater? 

Dat Sue-Ann en Hali voor jeugd maken, is een heel bewuste keuze. 

“Daar ligt hoop voor ons.” 

Voor Sue-Ann begint een nieuwe voorstelling vaak bij één eenvoudige vraag. 

“Wat had mijn kleine ik nodig? Als een idee ervoor zorgt dat mijn kleine ik blij zou zijn geweest, voel ik meteen een sprankel. Vanuit die sprankel ontstaat het eerste materiaal.” 

Tijdens de tournee merkten ze hoe onbevangen kinderen reageren. 

“We kregen vragen als: waarom kan Sue-Ann Hali optillen? Of waarom dacht een schoolhoofd dat Sue-Ann een man in een roze badpak was? Dat kinderen, en vaak ook volwassenen, even niet meer weten wat ze zien, vinden we juist interessant. Daar begint voor ons het gesprek.” 

Volgens Hali helpt juist dat uitgangspunt hem om dicht bij zijn eigen artistieke kern te blijven. 

“Het heeft me geholpen nog meer vanuit ons eigen verhaal te werken en onze artistieke handtekening verder te ontwikkelen.” 

Artistieke vrijheid en culturele identiteit 

Identiteit, afkomst en cultuur spelen een belangrijke rol in het werk van Sue-Ann en Hali. 

Hali: “Mijn culturele achtergrond speelt altijd een rol in mijn werk, ook als ik daar niet bewust mee bezig ben. Je kunt je huidskleur en de manier waarop anderen die zien niet even uitzetten. En hetzelfde geldt voor de cultuur waarin je bent opgegroeid: die bepaalt voor een deel hoe je naar de wereld kijkt, welke verhalen je herkent en welke ervaringen je meeneemt. Dat alles komt vanzelf mee in hoe ik werk en wat ik maak.” 

Sue-Ann: “Onze achtergrond is onderdeel van wie we zijn, maar niet de grens van ons werk. Laat het een keuze zijn om vanuit je roots te werken, geen verwachting of voorwaarde. Soms willen we dat heel direct doen en soms juist helemaal niet. We hopen dat ons werk laat zien dat artistieke vrijheid ook betekent dat je steeds opnieuw mag kiezen.” 

Blijf spelen 

Dat Let’s Go Barbie nu op het Nederlands Theater Festival te zien is, voelt voor Sue-Ann en Hali als een bijzondere bevestiging van de weg die ze sinds de BNG Theaterprijs hebben afgelegd. Toch blijft de kern van hun makerschap hetzelfde: nieuwsgierig blijven, blijven spelen en ruimte maken voor nieuwe ideeën. 

Hun advies aan makers die nu aan het begin van hun carrière staan, sluit daar naadloos op aan. 

Sue-Ann: “Pak je slaap. Eet iets. Drink water. Verzamel een team van mensen bij wie je jezelf niet hoeft te bewijzen. Een plek waar je kunt twijfelen, opnieuw kunt beginnen, kunt lachen en kunt huilen. Alleen al het feit dat je daar staat en je verhaal vertelt, is iets om trots op te zijn.” 

Hali vult aan: “Blijf trouw aan je eigen stem, blijf nieuwsgierig en maak ruimte voor fouten en groei. Creëer een speeltuin waarin je vrij kunt spelen en maken. Juist daar ontstaan vaak de mooiste ideeën.” 

Nieuwsgierig naar Let’s Go Barbie? De voorstelling speelt nog één keer tijdens NTF 2026 – mis het niet! Bezoek de voorstellingspagina voor meer info en kaarten.

De BNG Theaterprijs wordt mede mogelijk gemaakt door het BNG Cultuurfonds. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina. 

Ontwerpersprijs nominaties – Samuel Baidoo over Plum Road Tea Dream

Een videogame, theatervoorstelling, tentoonstelling én ritueel. Plum Road Tea Dream laat zich niet gemakkelijk in één discipline vangen. Juist die gelaagdheid leverde de voorstelling een nominatie op voor de Ontwerpersprijs 2026. Theatermaker, performer en game designer Samuel Baidoo ontwierp een wereld waarin spelers en publiek samen stilstaan bij rouw, herinnering en veiligheid. “Ik vind het leuk dat het publiek niet weet waar fictie ophoudt en de realiteit begint.”

Een veilige plek ontwerpen

Voor Samuel begon Plum Road Tea Dream niet met een voorstelling, maar met een videogame. 

Als queer maker en persoon van kleur vond die jarenlang een toevlucht in digitale werelden. Niet vanwege competitie of actie, maar omdat games ruimte boden om identiteit te onderzoeken en gevoelens een plek te geven waarvoor in de fysieke wereld niet altijd ruimte bestaat.

“Videogaming is een format dat veelomvattend is. Als ik nu dansmateriaal zou maken, kan ik dat via motion capture in een videogame stoppen.”

Juist dat brede potentieel wilde Samuel onderzoeken. Niet door een voorstelling óver games te maken, maar door gaming als volwaardig artistiek medium in te zetten. Plum Road Tea Dream werd daardoor niet alleen een game, maar ook een theatervoorstelling, een tentoonstelling en een plek waar nieuwe rituelen rondom rouw, heling en zelfontdekking samenkomen.

Zeven sanctuaries 

Centraal in de game staat S., Samuels alter ego. Vanuit de zogenoemde Homeworld reist de speler langs zeven sanctuaries: veilige havens die ieder een eigen herinnering, emotie of behoefte verbeelden.

Er is een plek om te rusten, te slapen en te dromen, maar ook een sanctuary waarin een pijnlijk coming-outverhaal wordt gedeeld. Een andere ruimte, Sit with them, is ingericht als een gedenkplaats voor mensen van kleur die omkwamen door politiegeweld. Rond een kampvuur staan stoelen met hun namen. Samuel omschreef die plek ooit als een uitnodiging om “met hen rond het kampvuur te gaan zitten”.

Zo worden de sanctuaries meer dan digitale omgevingen. Het zijn zorgvuldig ontworpen ruimtes waar persoonlijke herinneringen, collectieve geschiedenis en nieuwe rituelen samenkomen.

Foto: Illias Teirlinck

Een game waarin aandacht belangrijker is dan actie

Waar veel videogames draaien om snelheid, strijd of competitie, koos Samuel bewust voor een ander uitgangspunt.

Plum Road Tea Dream is een walking simulator. Lopen vormt de belangrijkste handeling. Spelers lezen, luisteren, zitten stil, verzorgen planten en gaan gesprekken aan met verschillende versies van S., de zogenoemde NPC’s (non-playable characters).

“Zowel voor mensen die ervaring hebben met videogames als zonder is dit een goed te spelen game.”

Juist doordat niets moet en alles draait om ontdekken, ontstaat ruimte voor reflectie. De speler wordt niet beloond met punten of een volgende level, maar met verhalen, herinneringen en ontmoetingen.

Van klei naar een digitale wereld

Hoewel bezoekers uiteindelijk een volledig digitale omgeving ervaren, begon het ontwerp opvallend genoeg juist heel tastbaar.

Veel objecten in de game werden eerst als fysieke maquettes en kleisculpturen gemaakt. Gameontwikkelaars vertaalden deze vervolgens naar digitale modellen, waardoor de virtuele wereld een eigen organische beeldtaal kreeg. Die fysieke objecten kregen later ook weer een plek binnen een tentoonstelling rondom Plum Road Tea Dream.

Op die manier vloeien de verschillende disciplines voortdurend in elkaar over. Scenografie, beeldende kunst, game design en performance versterken elkaar zonder dat één discipline de boventoon voert.

Theater als collectieve gamesessieWaar fictie en werkelijkheid elkaar ontmoeten 

Toen de game eenmaal bestond, ontstond de volgende ontwerpvraag: hoe maak je van een persoonlijke game een gedeelde theaterervaring?

In de voorstelling volgen twee performers live dezelfde route door de game. Eén van hen kent de wereld al, de ander ontdekt haar voor het eerst. Hun gezamenlijke zoektocht wordt geprojecteerd op een groot scherm, waardoor het publiek meekijkt alsof het aanwezig is bij een livestream.

Samuel omschrijft de voorstelling daarom als evenveel een coming-of-ageverhaal, collectieve gamesessie en theeceremonie als een theatervoorstelling.

Door de gesprekken die onderweg ontstaan, verschuift de aandacht langzaam van de digitale wereld naar de mensen die zich erin bewegen.

Waar fictie en werkelijkheid elkaar ontmoeten Een wereld gebouwd door velen 

Veel elementen in Plum Road Tea Dream zijn gebaseerd op Samuels eigen ervaringen, maar nooit volledig. 

Het personage S. creëert bewust afstand tussen maker en verhaal. Daardoor blijft voortdurend onduidelijk welke herinneringen autobiografisch zijn en welke onderdeel zijn van de fictieve wereld.

“Ik vind het leuk dat het publiek niet weet waar fictie ophoudt en de realiteit begint.” 

Die ambiguïteit vormt een belangrijk onderdeel van het ontwerp. Niet alles hoeft verklaard te worden; juist doordat werkelijkheid en fictie in elkaar overlopen, ontstaat ruimte voor de eigen interpretatie van de bezoeker.

Een wereld gebouwd door velen 

Hoewel Plum Road Tea Dream sterk vertrekt vanuit Samuels persoonlijke verhaal, benadrukt die dat het project onmogelijk alleen had kunnen ontstaan.

Gameontwikkelaars, performers, beeldend kunstenaars en ontwerpers werkten samen aan dezelfde wereld. Fysieke sculpturen kregen een digitale tegenhanger, gesprekken werden onderdeel van het spel en de voorstelling groeide uit tot een totaalervaring waarin verschillende disciplines voortdurend met elkaar in dialoog zijn.

Juist die verwevenheid maakt Plum Road Tea Dream bijzonder. Het ontwerp laat zien hoe videogames niet alleen een technisch medium kunnen zijn, maar ook een artistieke ruimte waarin verhalen, herinneringen en ontmoetingen een nieuwe vorm krijgen.

Plum Road Tea Dream is sinds kort naast de theatervoorstelling ook als videogame te spelen via Steam. 

Benieuwd geworden naar Plum Road Tea Dream? De voorstelling is nog te zien tijdens het Nederlands Theater Festival. Er zijn nog kaarten, dus grijp je kans om deze voor de Ontwerpersprijs genomineerde voorstelling te zien. Bezoek ook de gratis Ontwerpersprijs expo in de ITA Bookshop.

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina. 

Ontwerpersprijs nominaties – Nineties Productions over Artificial by Nature

Wat drijft de mens? Waarom staan we iedere ochtend op? En hoe geef je zulke fundamentele vragen vorm zonder ze te beantwoorden? Voor Artificial by Nature, genomineerd voor de Ontwerpersprijs 2026, vertrok collectief Nineties Productions niet vanuit een verhaal of personage, maar vanuit een filosofische zoektocht. Het resultaat is een voorstelling waarin decor, geluid, kostuum, beweging en dramaturgie samenvallen in één zorgvuldig ontworpen geheel.

Ontwerpen als collectief

Bij Nineties zijn de disciplines nooit strikt gescheiden. Iedereen denkt mee over het geheel.

Julian Maiwald ontwierp het decor en licht en werkte daarnaast als dramaturg. Annelinde Bruijs componeerde de muziek, schreef mee aan de tekst, ontwierp het geluid en staat als performer op de vloer. Anne Maike Mertens ontwikkelde het concept, regisseerde de voorstelling, schreef mee aan de tekst en hield zich bezig met het kostuumontwerp. Yannick Noomen noemt zichzelf “bemoeiontwerper”: performer, maker en iemand die zich bewust met alle disciplines bemoeit.

“Eigenlijk hebben we deze voorstelling met z’n vieren ontworpen,” zegt Anne Maike Mertens. “Iedereen droeg meerdere petten.”

Juist die collectieve manier van werken vormt de kern van hun handschrift.

“We vertrouwen op verschillende disciplines die samenkomen in één strak concept,” vertelt Anne Maike. “We zoeken naar vormen die zélf al een inhoudelijke verteller zijn.”

Een zoektocht naar eenvoud 

Voor Nineties begint ontwerpen niet met decorstukken of kostuums, maar met een vraag. 

“Artificial by Nature gaat over de essentie van ons bestaan,” vertelt Anne Maike. “We wilden hardop denken vertalen naar woord, beeld en geluid. En het gevoel onderzoeken van steeds blijven zoeken, zonder ooit echt ergens aan te komen.”

Vanaf het begin besloot het collectief daarom vooral dingen níét te doen. Geen herkenbare verhaallijn. Geen psychologisch personage. Geen klassieke ontwikkeling waarin de personages iets leren of veranderen.

Door die beperkingen ontstond juist ruimte.
Julian Maiwald: “We zijn steeds op zoek geweest naar eenvoud. Heel veel dingen juist niet doen. Weg met de ruis. Uiteindelijk bleef alleen die denkruimte over.”

Die reductie werd een ontwerpprincipe. Iedere keuze werd daaraan getoetst: helpt dit de vraag die we stellen, of leidt het juist af?

Annelinde Bruijs herkent daarin de signatuur van het collectief.

“Misschien is dat wel onze manier van maken: we willen een denkruimte creëren, met een zekere ambiguïteit. Tegelijkertijd willen we heel concreet zijn. Het ene moet logisch uit het andere voortkomen.”

Waarom robots?

Dat de performers uiteindelijk volledig verdwijnen achter robotpakken was geen esthetische keuze, maar een inhoudelijke.

In de eerste versies van de voorstelling experimenteerde het collectief nog met allerlei vormen. Zouden de spelers hun pakken uittrekken? Moest het publiek de mensen achter de robots uiteindelijk toch zien?

Die gedachte verdween gaandeweg, het moest niet gaan over individuen op de vloer.

“Er zit altijd een afstand tussen jezelf zijn en naar jezelf kijken,” zegt Anne Maike. “Die robotpakken maakten het mogelijk om juist daarover te spreken, die blik op onszelf is kunstmatig en hebben we zo kunnen vormgegeven.”

Tegelijkertijd schuilde daarin ook een gevaar.

“Als het té veel over robots zou gaan,” vertelt ze, “dan ging de voorstelling ineens over robots. Terwijl dat nooit de bedoeling is geweest.”

De pakken moesten dus vervreemden, zonder zelf het onderwerp te worden.

Ontwerpen wat je níét ziet 

Misschien wel de grootste ontwerpuitdaging zat juist in alles wat het publiek nauwelijks opmerkt.

Zo experimenteerde Nineties lange tijd met zogenaamde enhancements: extra vormen aan de robotpakken, zoals overdreven schouders, kuiten en knieën. Tijdens locatievoorstellingen werkten die nog goed, maar in de theaterzaal verdwenen ze uiteindelijk uit het ontwerp.

“Ze riepen te veel nieuwe vragen op,” vertelt Yannick Noomen. “Dan keek je ineens naar de kostuums, terwijl we juist wilden dat het concept helder bleef.”

Ook de performers zelf verdwijnen vrijwel volledig achter hun kostuums.

Sterker nog: tijdens de voorstelling zien de performers nauwelijks iets, dragen ze apparatuur in hun oren en kunnen ze elkaar niet horen. Toch merkt het publiek daar vrijwel niets van.

Anne Maike: “Dat ploeteren vonden we belangrijk. Je ziet het niet letterlijk, maar je voelt dat er mensen onder die robotpakken zitten.”

Juist die inspanning geeft de voorstelling haar menselijkheid.

Patronen, korrels en betekenis

Een van de meest kenmerkende beelden uit Artificial by Nature is het voortdurend harken van korrels over de vloer.

Dat beeld ontstond niet vanuit vormgeving, maar vanuit inhoud.

Het collectief zocht naar een fysieke metafoor voor het blijven cirkelen rondom dezelfde vragen. Patronen maken. Ze weer uitwissen. Opnieuw beginnen.

“We ontdekten gaandeweg dat de korrels eigenlijk hetzelfde deden als de tekst,” vertelt Anne Maike. “Je blijft zoeken naar betekenis, terwijl je tegelijkertijd voelt dat die zoektocht misschien nooit voltooid wordt.”

Alles in de voorstelling verwijst naar dat spanningsveld tussen betekenis en zinloosheid.

Niet alleen de bewegingen, maar ook het geluid, de muziek en de tekst volgen ieder hun eigen logica. Ze vertellen nooit precies hetzelfde verhaal, maar versterken elkaar juist doordat ze langs elkaar bewegen.

Trial and error

Hoewel Artificial by Nature een vanzelfsprekende eenvoud uitstraalt, ging daar een intensief ontwerpproces aan vooraf. Vrijwel iedere keuze ontstond door te experimenteren, te schrappen en opnieuw te beginnen.

“We hebben alles onderzocht door trial and error,” vertelt Annelinde Bruijs. “Wat gebeurt er als je in patronen gaat lopen? Wanneer voelt een beweging logisch en wanneer wordt die willekeurig? ”

Dat gold voor alle onderdelen van de voorstelling. De vorm moest steeds opnieuw worden teruggebracht tot de essentie.

Anne Maike Mertens: “De metafoor was vanaf het begin het blijven cirkelen rondom de vraag naar de essentie van ons bestaan. Dat voelt tegelijkertijd betekenisvol én zinloos. Die spanning wilden we voelbaar maken.”

Zelfs de kleinste ontwerpkeuzes werden vanuit dat uitgangspunt bekeken.

De zoektocht naar het juiste materiaal 

Een van de grootste ontdekkingen tijdens het maakproces was het gebruik van de korrels die de performers gedurende de voorstelling over de vloer bewegen.

“Dat begon letterlijk met een kilo rijst van de Albert Heijn,” vertelt Julian Maiwald. “Maar met rijst komt ook de associatie met eten, en voedseltekort de zaal binnen. Een kunstmatiger matieraal bleek passender en duurzamer. Nu zeven we heel zen de korrels na iedere paar speelbeurten.”

Ook de hulpmiddelen waarmee de performers de patronen maken, werden eindeloos aangepast. Trekkers, stokken en microfoons werden net zo lang verfijnd totdat ze precies deden wat nodig was — en vooral niet méér dan dat.

“Eigenlijk waren we voortdurend bezig met het voorkomen van nieuwe vragen,” zegt Yannick Noomen. “Als een object te opvallend wordt, vraagt het publiek zich af waarom het er is. Wij wilden juist dat alles vanzelfsprekend voelde.”

Julian vult aan: “Goede vormgeving hoeft niet voortdurend om aandacht te vragen. Ze moet het concept ondersteunen.”

Ontwerpen wat open blijft

Misschien is dat wel het belangrijkste uitgangspunt van Nineties: een voorstelling hoeft niet alles uit te leggen.

De tekst van Artificial by Nature bestaat uit een lijst van mogelijke antwoorden op één eenvoudige vraag: waarom staan mensen iedere ochtend op?

De andere disciplines vertellen ondertussen iets heel anders.

“De muziek gaat niet over die vraag,” zegt Annelinde Bruijs. “De patronen op de vloer ook niet. Iedere discipline beweegt langs de andere heen.”

Juist daardoor ontstaat ruimte voor de toeschouwer.

Anne Maike Mertens noemt dat de ‘denkruimte’.

“Kunst hoeft niet alles in te vullen. We willen iets maken dat open blijft, zodat iedereen er zijn eigen betekenis aan kan geven — of juist niet.”

Dat open karakter bleek ook uit de reacties van het publiek. Tijdens internationale tournees herkenden bezoekers steeds andere betekenissen in de voorstelling.

In China vertelde iemand het collectief dat het voortdurende draaien en herhalen voelde als een metafoor voor het menselijk bestaan: vastzitten in patronen waar je tegelijkertijd niet aan kunt ontsnappen. Daar plakte meerdere mensen de robotkostuums op de toenemende robotificering van alles. Er rijden daar robots op straat of in een cafe om spulletjes te brengen.

Het collectief had die interpretatie nooit letterlijk bedoeld, maar herkende er wel precies de werking van de voorstelling in.

Een meditatieve ervaring

Na de première ontdekte ook Annelinde iets wat tijdens het maakproces nog niet volledig zichtbaar was.

“Ik realiseerde me pas toen hoe meditatief de voorstelling eigenlijk is.”

Na afloop ontving Nineties talloze berichten van bezoekers die vertelden dat de voorstelling  nog dagen bleef doorwerken.

Volgens Yannick Noomen was dat nooit het expliciete doel.

“We willen geen boodschap overbrengen. We willen een ruimte maken waarin iets kon ontstaan.”

Annelinde: “Of op z’n minst een kanon van nieuwsgierigheid en verwondering de wereld in slingeren.”

Een ontwerp dat blijft bewegen 

Juist daarin schuilt de kracht van Artificial by Nature. Het ontwerp ondersteunt de voorstelling niet alleen, maar is de voorstelling. Decor, geluid, beweging, kostuum en dramaturgie functioneren niet als losse onderdelen, maar vormen samen één zorgvuldig gecomponeerd systeem.

Door steeds verder te schrappen ontstond een wereld waarin ogenschijnlijk eenvoudige beelden een grote gelaagdheid krijgen. Robotpakken, korrels, ritmes en patronen vertellen nooit precies wat ze betekenen. Ze nodigen uit tot kijken, denken en opnieuw kijken.

Misschien is dat precies wat de nominatie voor de Ontwerpersprijs 2026 zo bijzonder maakt: niet één afzonderlijk ontwerp wordt bekroond, maar een collectieve manier van denken waarin alle disciplines samen een ruimte creëren voor verwondering.

Zoals Anne Maike Mertens het zelf verwoordt: “Ik hoop dat mensen uiteindelijk niet alleen naar de voorstelling kijken, maar ook naar hun eigen gedachten.”

Benieuwd geworden naar Artificial by Nature? De voorstelling is tijdens het Nederlands Theater Festival nog te zien. Er zijn nog tickets beschikbaar, dus grijp je kans om deze voor de Ontwerpersprijs genomineerde voorstelling zelf te beleven.

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina.

Ontwerpersprijs nominaties – Mark van Denesse over Prophet Song

Ook dit jaar wordt de Ontwerpersprijs uitgereikt aan het meest indrukwekkende ontwerp van afgelopen theaterseizoen. Maar liefst acht voorstellingen maken kans de prijs in ontvangst te nemen. Onder hen Mark Van Denesse, die het lichtontwerp verzorgde voor Prophet Song: “Alles klopt en wordt bijna filmisch – alsof je met een niet aanwezige camera toch kon aansturen waar het publiek naartoe moest kijken.” 

Eenvoud en kracht

Mark Van Denesse is lichtontwerper voor theater, opera en dans. Hij zit al 30 jaar in het vak, en werkt ook internationaal. Hij maakte talloze ontwerpen voor verschillende gezelschappen, waaronder Het Toneelhuis, Thalia Theater Hamburg, Kammerspiele München, Stuttgart Staatsoper, ITA Amsterdam en Komische Oper Berlin. 

Het verhaal over zijn werk en werkwijze houdt hij kort en bondig, en overzichtelijk – net als zijn werkwijze zelf. “Mijn manier van maken typeert zich door eenvoud en kracht. In mijn werk zet ik licht en donker in één beeld.” 

Het licht als extra acteur

Één vertrekpunt voor het ontwerp was er niet. Het was al snel duidelijk dat voor Prophet Song het licht een groot deel van de scenografie zou overnemen, en dat bleef zo tot aan de premiere. “Je zou het licht kunnen zien als een extra acteur, die met de anderen het verhaal vertelt.” 

Prophet Song kenmerkt zich door duisternis – vrij letterlijk. 

“Naar mijn gevoel was het héél ondersteunend om samen met het hele team en acteurs dit verhaal te kunnen vertellen. Het wordt niet zo zeer onder woorden gebracht, maar het ontwerp vertelt toch wel heel duidelijk over angst.” 

 “Het ontwerp, dat bepaald wordt door zwart wit beelden, roept een gevoel van ongemak en onzichtbaar, dreigend gevaar op. Alles klopt en wordt bijna filmisch – alsof je met een niet aanwezige camera toch kon aansturen waar het publiek naartoe moest kijken.” 

Foto: Andreas Schlager

Een kroon op het werk

En de nominatie zelf? Mark: “Dat is uiteindelijk toch wel een mooie kroon op het werk van vele jaren.” Het ontwerp van Prophet Song is tijdens het Nederlands Theater Festival ook te zien in de ITA Bookshop. Wat Mark hoopt dat het publiek daarvan meekrijgt? “Dat ze een beeld en gevoel krijgen van de voorstelling zonder dat ze deze per se gezien hebben.” 

Benieuwd geworden naar Prophet Song? De voorstelling is te zijn tijdens het Nederlands Theater Festival. Er zijn nog kaartjes verkrijgbaar. Bezoek ook de gratis Ontwerpersprijs expo in de ITA Bookshop.

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina.

 

Maarten van Hinte spreekt De Staat van het Theater 2026 uit

De Staat van het Theater, de officiële opening van het Nederlands Theater Festival, wordt dit jaar uitgesproken door Maarten van Hinte. De schrijver, theatermaker, dramaturg, regisseur, curator en coach vormt sinds 2012 samen met Marjorie Boston de artistieke leiding van RIGHTABOUTNOW INC.

Festivaldirecteuren Farnoosh Farnia en Tobias Kokkelmans: “Maarten van Hinte toont met zijn werk dat je moet weten waar je vandaan komt om te begrijpen waar je naartoe wilt. Hij brengt het theater van nu in verband met de Caribische en Surinaamse geschiedenis in Nederland en met de makers en denkers die vóór ons kwamen. Daarmee stelt hij steeds opnieuw de vraag: wat is Nederland, wie is Nederland? Juist in deze huidige wereld vol barsten, waarin tegenstellingen groter lijken te worden, is zijn verbindende blik zo ontzettend belangrijk.”

Over Maarten van Hinte

Maarten van Hinte stond in de jaren ’90 samen met Marjorie Boston aan de basis van het Nederlandse hiphop- en urban theater in Nederland met gezelschap Made in da Shade en het MC Theater.

Onder hun leiding groeide RIGHTABOUTNOW INC (RAN) uit tot een toonaangevend Centre for the Urban Arts. De organisatie begeleidt, produceert en presenteert makers uit verschillende disciplines en creëert ruimte voor stemmen, kunstvormen en perspectieven die binnen de gevestigde podiumkunsten lange tijd minder zichtbaar waren. Met eigen producties, het RIGHTABOUTNOW Festival, talentontwikkeling en contextprogramma’s verbindt de organisatie theater met onder meer muziek, dans, spoken word en clubcultuur.

Met RAN Archives bouwen Van Hinte en Boston daarnaast aan een groeiend archief van ruim dertig jaar zwarte podiumkunsten in Nederland, waarmee zij deze geschiedenis bewaren, zichtbaar maken en overdragen aan nieuwe generaties.

Van Hintes eigen werk beweegt zich op het snijvlak van theater, muziek, erfgoed en maatschappelijke thema’s. In zijn werk schrijft hij onder meer over identiteit, geschiedenis, representatie en de meerstemmigheid van de stad. In 2023 ontving hij de Toneelschrijfprijs voor Queen of Disco. Daarnaast schreef hij voor onder meer Orkater en De Nationale Opera. Als dramaturg, docent en coach begeleidt hij al ruim dertig jaar nieuwe generaties theatermakers.

Over De Staat van het Theater

De Staat van het Theater is de traditionele openingsspeech van het Nederlands Theater Festival. Jaarlijks krijgt een prominente stem uit de podiumkunsten het podium om vanuit een persoonlijk perspectief te reflecteren op de sector en de wereld daaromheen. De Staat biedt ruimte voor scherpe observaties, nieuwe perspectieven en ideeën die de podiumkunsten in beweging kunnen brengen.

De Staat van het Theater vindt plaats op donderdag 3 september vanaf 17:00 in Theater De Meervaart tijdens NTF PRO. Maak NTF vanaf de start mee en haal je kaarten voor De Staat van het Theater hier.

 

Ontwerpersprijs nominaties – Daphne de Winkel over Pride & Prejudice

Acht ontwerpen en daarmee acht nominaties maken dit jaar kans op de Ontwerpersprijs. Daphne de Winkel werd genomineerd voor haar kostuumontwerp in de voorstelling Pride & Prejudice. Daphne: “Kan ik een cliché op een niet-clichématige manier gebruiken? Werken met cliché’s kan ook humor in kostuums brengen.” 

Iconisch ontwerpen

“In het begin is er het verhaal, van de regisseur en het materiaal. En er zijn acteurs.” En –meestal– een decorontwerp. Daar laat Daphne zich door inspireren. “Ik gebruik mijn antennes en dan kan ik gaan zoeken, kijken, lezen. Kostuumgeschiedenis, films, literatuur, kunst, plaatjes overal. Dat kan heel letterlijk zijn, maar ook associatief.” 

Ze heeft een zwak voor iconen, beelden die in de loop der tijd ergens symbool voor zijn gaan staan. “Dat kan ook lijken op een cliché, en dan vraag ik me af, ga ik daarin mee of tegen in? Of kan ik een cliché op een niet-clichématige manier gebruiken? Werken met cliché’s kan ook humor in kostuums brengen.” 

En humor vindt ze heel belangrijk – net zoals dramaturgisch meedenken. “Ik wil graag minstens één kostuum per voorstelling zelf naaien, zodat het ambacht in ere wordt gehouden; en ik probeer oog voor details te hebben, want daar spreekt namelijk mijn zorgvuldige liefde voor kleren uit.” 

Een droom verwerkelijken

In het geval van Pride & Prejudice wilde Daphne een droom van de regisseur uit laten komen.  

“Dat wil ik eigenlijk altijd wanneer ik werk met Florian (Myjer). Ik denk omdat we veel dezelfde dromen delen, ergens in de wereld van Engelse literatuur en kostuumdrama’s. En nu dus samen een Jane Austen-boek op het toneel brengen. Dat is bijna een cliché op zichzelf.” 

Ongeveer de helft van de wereld kent het boek, of de film, en heeft er al een beeld van. Maar deze voorstelling werd met maar 3 acteurs gemaakt, en het zou niet alleen een bewerking van het boek worden. Daphne: “Florian wilde deze voorstelling laten gaan over het patriarchaat. Over (toxische) mannelijkheid in deze tijd, én over de familie Bennet, anno 1800.” 

Foto: Kurt van der Elst

Verwachtingen en plezier gunnen

Bij de eerste repetitie was er nog geen af toneelstuk op papier. “Ik wist ondertussen wel dat ik wilde laten zien wat mannelijk was rond 1800: namelijk welgevormde kuiten, strakke broeken, laarzen en hooggesloten cravats (dat zijn een soort sjaaltjes). Maar ik wilde ook een jurk, een prototype-Jane-Austen-jurk. Daarmee zou ik tegemoetkomen aan de verwachtingen van het publiek en onszelf een plezier gunnen: namelijk een kostuumdrama. Bovendien zou het heel goed passen in het zachte roze decor van Yannick (Verweij), om vervolgens Florian en de acteurs daar alles in te kunnen laten doen wat juist tégen al die verwachtingen in zou kunnen gaan. Maar ik kon van tevoren niet weten dat deze jurk zo trots zou worden gedragen door Just (van Bommel), en tegelijkertijd ook een wapen zou kunnen zijn, of een bedreiging.” 

Omdat er een carrousel aan personages voorbijkomt in het verhaal, hadden de acteurs een aantal rekwisieten van Daphne gekregen die meteen heel duidelijk aangaven wie ze waren, zonder van kostuum te veranderen. “Soms kunnen rekwisieten flink in de weg zitten, maar deze keer werkten de parasolletjes, wandelstokken en waaiers heel erg goed in de handen van de acteurs. Zo veranderde niet per se het uiterlijk, maar vooral de manier van bewegen.” 

Door middel van deze werkwijze hoopt Daphne in de voorstellingen waar ze aan werkt aan al haar collega’s iets mee te geven. “Ik hoop zo iets te geven waar eerst de regisseur zich gesteund door voelt, vervolgens aan de acteurs die ermee aan de haal zullen moeten gaan en uiteindelijk aan het publiek. Maar dán is het uit mijn handen!”  

Benieuwd geworden naar Pride & Prejudice?  Bezoek dan de gratis Ontwerpersprijs expo in de ITA Bookshop.

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina.

Prosceniumprijs 2026 voor Vereniging Motorisch Moment (MoMo)

De Vereniging Motorisch Moment (MoMo), de vakvereniging voor dramaturgen, is dit jaar de winnaar van de VSCD Prosceniumprijs. “MoMo heeft als doel om de zichtbaarheid en positie van dramaturgie in het veld te versterken. De activiteiten bestaan uit kennisdeling, (inter)nationale netwerkontwikkeling en de intensivering van samenwerkingsverbanden met onder andere vakopleidingen en vakbonden,” schrijft de VSCD.

Uit het juryrapport

De jury zegt over MoMo: “Er is behoefte aan herwaardering van de dramaturg, die het theater verrijkt als bezielde luisteraar, scherpe denker en artistiek geweten. MoMo, opgericht op 1 januari 2026, heeft als doel om de zichtbaarheid en positie van dramaturgie in het veld te versterken. Zij vindt dat het theaterveld juist gebaat is bij stevige artistieke competenties in vaste posities binnen de organisatie. Hierdoor kunnen de dramaturgische lijnen van producties uitgediept worden, wat leidt tot kwalitatief hoogwaardiger werk en tot schrijvers en regisseurs die zich beter kunnen ontwikkelen. Met groot plezier kent De Nederlandse Toneeljury de Proscenium-achter-de-schermen-prijs 2026 toe aan MoMo, de vakvereniging van dramaturgen in Nederland.”

Over Vereniging Motorisch Moment (MoMo)

De Vereniging Motorisch Moment (MoMo) is de eerste vakvereniging voor dramaturgen en werd opgericht op 1 januari 2026. De vereniging heeft als doelstelling “het bevorderen van de verbondenheid tussen professionals binnen de dramaturgische praktijk en het behartigen van hun belangen, om zo de zichtbaarheid en positie van dramaturgie in het veld te versterken”, zoals te lezen op de website van de vereniging. De Theaterkrant schreef een profiel over MoMo.

Over de VSCD Prosceniumprijs

De Prosceniumprijs maakt onderdeel uit van de VSCD Toneelprijzen. De prijs wordt ieder jaar uitgereikt door de Toneeljury van de VSCD aan een persoon, instantie of groep die een wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan regie, scenografie, kostuumontwerp, dramaturgie en muzikale ondersteuning, maar ook organisatorische of innovatieve inspanningen, die de ontwikkeling van de podiumkunsten versterken. De uitreiking van de VSCD-prijzen wordt mogelijk gemaakt door de VriendenLoterij.

Uitreiking tijdens het Nederlands Theater Festival

De Prosceniumprijs wordt op zondag 13 september uitgereikt tijdens het Gala van het Nederlands Theater in Internationaal Theater Amsterdam – het slotstuk van het Nederlands Theater Festival.

 

BNG Theaterprijs-genomineerde Sarah Janneh over Brabo Leone

Vijf voorstellingen van opkomende makers zijn dit jaar genomineerd voor de BNG Theaterprijs. De prijs wordt sinds 2006 jaarlijks uitgereikt tijdens het Nederlands Theater Festival aan makers die voorbij de startfase van hun carrière zijn en hun artistieke signatuur verder kunnen ontwikkelen. 

Een van de genomineerden is actrice, zangeres en maker Sarah Janneh, met haar eerste voorstelling Brabo Leone. Een muzikale zoektocht naar thuis, identiteit en ergens bij horen. Naar uitersten: zwart en wit, stil en luid, Brabant en Sierra Leone. 

“Hoewel het een persoonlijk verhaal is,” zegt Sarah, “is het ook een menselijk verhaal. Een verhaal waar iedereen zich, in ieder geval deels, in kan herkennen.” 

Een  verhaal dat bleef borrelen

Sarah kan niet één moment aanwijzen waarop ze dacht: nu ben ik maker. Wel voelde ze al langer dat ze iets moest met het verhaal van haar vader, Mohamed, haar ouders en met muziek. 

“Ik liep al een tijd met het gevoel dat ik iets moest met het verhaal en het leven van mijn vader. En met muziek.” 

Toen ze van artistiek directeur NITE Guy Weizman groen licht kreeg om het te gaan maken, sloeg de paniek toe.  

“Dat was het moment dat ik dacht: hoe dan? Ik was geen maker tot het moment dat ik ging maken.” 

 De voorstelling ontstond vanuit een sterk onderbuikgevoel. 

“Het was iets dat steeds harder ging borrelen. Ik ben op een punt in mijn leven, de magische dertig, waarop ik vind dat ik het leven vol in het gezicht moet aankijken. Dat durfde ik alleen in deze vorm: muziek en theater.” 

Brabant & sierra Leone

Brabo Leone is persoonlijk en verbonden met Sarahs leven, familiegeschiedenis en zoektocht naar thuis. Toch gaat de voorstelling niet alleen over haar. 

“Waar hij écht over gaat? Menselijke gevoelens, diepste gedachten, twijfels, verlangens en wensen. Het gaat over zoeken naar betekenis en identiteit, iets waar we allemaal mee bezig zijn.” 

Sarah was vooraf bang dat de voorstelling te persoonlijk zou worden. Een egodocument. Of dat het publiek zou denken: wat kan mij dit schelen? 

Het tegenovergestelde gebeurde. 

“De teksten sloegen aan bij het publiek, de muziek kwam binnen. Zwaar, maar ook luchtig. Bezoekers konden zich verhouden tot het verhaal en herkenden veel. Het gaat over ouders, vaders en moeders. Over zoeken naar je eigen plek.” 

De reacties waren soms intens. 

“Er waren mensen in de zaal die mij herkenden als de dochter van mijn vader Mohamed. En die foto’s van hem meebrachten.” 

“Er was verbondenheid” 

Voor de voorstelling reisde Sarah met een team naar Ghana en Sierra Leone om onderzoek te doen, om muziek te maken en materiaal te verzamelen. “Toen we naar Ghana en Sierra Leone gingen, hadden we geen netwerk, geen contacten en geen omlijnd plan.” 

Maar eenmaal daar viel veel op zijn plek.  

“Het was alsof we de volle wind in de zeilen kregen. We kwamen de mensen tegen die we moesten tegenkomen, om de muziek te maken die we moesten maken. Er was een klik. Er was verbondenheid. Volgens mij heeft mijn vader daar een hand in gehad. Zo voelde het.” 

Een van de  intense momenten in de voorstelling is het nummer Koorts. 

“Dat is zowel inhoudelijk als muzikaal een heel intens nummer om te performen. Eigenlijk een nummer waarin ik letterlijk helemaal kapot ga. Om dan de opmaat te maken naar het sterfbed van mijn vader. Een grotere overgang is er niet.” 

Een eerste voorstelling die gezien wordt 

Sarah hoorde dat ze genomineerd was voor de BNG Theaterprijs terwijl ze in Martiniplaza repeteerde voor de zomervoorstelling van NITE, Spinoza. De Mokum Musical.

 “Ik was zo overdonderd. Maar erkenning krijgen voor een eerste voorstelling, dat is groots! Ik dacht: nee, pleur op. En toen begon iedereen van de cast en crew heel hard te klappen. Het is echt!” 

 Ze deelde het nieuws meteen in de groepsapp van het ensemble en de crew van Brabo Leone. 

“Ik schreef: ‘Lieve vrienden, we zijn net genomineerd voor de BNG Theaterprijs.’ En toen kwamen er heel veel emoties.” 

 De nominatie raakt haar enorm. 

 “Mijn eerste voorstelling! Die gezien wordt! Dat raakt mij enorm. En ik ben zo ongelooflijk trots. Wij zijn zo ongelooflijk trots.” 

 Mocht Sarah de prijs winnen, dan wil ze verder investeren in haar muzikale zoektocht. 

 “Ik wil graag nieuwe geluiden ontdekken, ritmes onderzoeken en stemmen. Die zou ik graag naar hier willen brengen.” 

 

Theater als houvast

Wat Sarah drijft om theater te maken? Daar is ze eerlijk over.  

“Theater geeft mij houvast en structuur. Op het podium weet ik precies wat ik moet doen, en wat er van mij verwacht wordt. De wereld om mij heen, mijn dagelijkse leven ervaar ik als veel chaotischer. Theater geeft mij houvast.” 

Met de voorstelling Brabo Leone hoopt ze dat er ook bij het publiek iets opengaat. 

“Dit stuk heeft woorden en vorm gegeven aan mijn gevoelens, en heeft mij geholpen dingen een plek te geven, te herkennen en te verwerken. Ik hoop dat Brabo Leone datzelfde doet voor het publiek.” 

Benieuwd geworden naar Brabo Leone? De voorstelling is tijdens het Nederlands Theater Festival nog te zien. Er zijn nog tickets beschikbaar, dus grijp je kans om deze voor de BNG Theaterprijs genomineerde voorstelling zelf te beleven.

De BNG Theaterprijs wordt mede mogelijk gemaakt door het BNG Cultuurfonds. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina. 

Ontwerpersprijs nominaties – Miet Warlop over INHALE DELIRIUM EXHALE

Ook dit jaar wordt de Ontwerpersprijs uitgereikt aan het meest indrukwekkende ontwerp van afgelopen theaterseizoen. Maar liefst acht voorstellingen maken kans de prijs in ontvangst te nemen. Onder hen Miet Warlop, genomineerd voor INHALE DELIRIUM EXHALE: “Je wil zorg tonen met ballen, op een doortastende, directe en bijna stoere manier.  Care is action. Je kunt zeggen dat je ergens om geeft, maar als je niets onderneemt, dan doe je dat toch eigenlijk niet?” 

“Gedachten, dromen, angsten en verlangens kunnen zich groots aan ons tonen en veel ruimte innemen. Door die actie worden ze menselijker en draagbaarder.”   

Miet Warlop gooide eerder al hoge ogen met haar voorstelling ONE SONG. Haar werkwijze ligt niet vast. “Een werkwijze ontstaat natuurlijk in de opeenvolging van wat je maakt, en bij verschillende ideeën horen verschillende manieren van werken. Ik wil graag iets aantonen via een beeld, niet per se door iets uit te leggen, maar door te zoeken naar metaforen, en het materiaal dat daarbij past.” 

Een nieuw stuk maken na ONE SONG noemt ze ‘moeilijk’.

“ONE SONG is een voorstelling die heel frontaal, dwingend, muzikaal en repetitief is, waar alle performers je recht in de ogen kijken en die ene regel: “in your head” werkt als een hamer die op een spijker slaat. Aan ONE SONG valt niet te ontsnappen. Met DELIRIUM wilde ik de verschuivingen die plaatsvinden in het hoofd neerzetten. Ik wilde een veel abstractere voorstelling maken, ruimtelijker; het hoofd als een plek,  kopfkino, en muzikaal eerder ondersteunend, met een boodschap die minder ‘in your face’ is. De stoffen begeleiden daarin je eigen gedachten. Soms zijn ze dichtbij, dan weer ver, soms zijn ze stormachtig, geniepig of juist liefdevol en dan weer agressiever. De stoffen dienen als geleiders. De performers manipuleren of proberen die meters zijde te temmen.”

DELIRIUM  is een schedel. “Ik wilde dat maken en als ruimte behandelen, waarin de weg van de patronen in het brein wordt gelegd.” 

Daarvoor zijn er kilometers aan stof gebruikt in de voorstelling – zijde. “Dat is natuurlijk heel duur. Ik ben bij Hermès langs geweest om mijn Powerpoint te tonen, hen te laten zien: dit is wat ik wil doen. Maar met katoen is dat niet chic, het beweegt niet mee en het is zwaar. Gedachten, dromen, angsten en verlangens kunnen zich groots aan ons tonen en veel ruimte innemen. Door die actie worden ze menselijker en draagbaarder. De manier waarop zijde zich vormt in de tijd door de beweging en het gewicht ervan, maakt het makkelijk om het om te plooien tot een pakketje. Bij Hermès hebben ze in ernst nagedacht over mijn verzoek. Ik wilde nadrukkelijk geen nieuwe stoffen, maar juist restmateriaal gebruiken, of vergeten materiaal. Dat hebben ze toen toegezegd.” 

Miet gaat nog verder in op het idee van de schedel. “In je hoofd zit een zachte stof die je hersenen helpt de schokken op te vangen. Het zorgt ervoor dat het calibreert en je hersenen niet los in je kop zitten.”  

In de voorstelling zijn de zijdoeken een soort grid in de ruimtelijke schedel. Als toeschouwer zie je het hoofd dat denkt, rondloopt en voelt, en waarin dingen neerstorten, plots passeren. Soms zijn dat gesluierde gedachten, soms concreet, opbouwend of afbrokkelen. 

“In mijn werk vallen scenografie, concept en mentaliteit van het werk meestal samen. Daarom heb ik voor werken als DELIRIUM een fameuze assistent scenografie nodig die in staat is enerzijds al die ideeën te berekenen en ook alle machines die ik op mijn wishlist had voor dit werk stevig uit te voeren. Het is niet iedereen gegeven, het gaat verder dan scenografie – het is engineering. Het was m’n eerste samenwerking met Mattis Clement, die alles perfect heeft uitgevoerd en daardoor het werk naar the next level heeft kunnen tillen. 

“Een doekje dat in de wind waait, is  first level statement poetry,  dat iets oninteressants heeft. Die doeken hebben van zichzelf al een grote directe en bekende poëtische capaciteit doordat ze van zijde zijn en het lichaam zo pakken, ze worden een tweede huid. Ik wilde er een mentaliteit tegenover zetten die rough is, niet sexy is.” 

Vallen en opstaan

In totaal is er zes kilometer aan stof gebruikt voor DELIRIUM. “Alle doeken zijn aan elkaar gestikt, en alleen al die doeken aan elkaar maken was een behoorlijk werk.” 

Die hoeveelheid stof is er niet zonder reden. Het doel van de voorstelling is dat de performers het idee samen dragen, vertelt Miet. Letterlijk; door de doeken. “Er is geen sprake van één hoofdpersoon met gevoelens. Je zou kunnen zeggen dat de doeken het hoofdpersonage vormen en iedereen in de voorstelling in dienst van de doeken staat. Het grid werkt samen met de performance. Zo werd het echt teamwork, waarin er geen grens zat aan wie wat uitvoerde. Technicus, kostuumontwerper, scenograaf en performers liepen door elkaar.” 

Dat was nog geen gemakkelijke opgave. “Het was een mega zoektocht om de stof continu in de lucht te houden, een hele uitdaging in het ontwerp en de scenografie. Het laten vallen en weer oprollen van stoffen, waarin Mattis ook een groot aandeel heeft gehad. Dat is wel heel goed gelukt.”   

De voorstelling raakt ook nog aan iets heel fundamenteels: veiligheid. “We denken dat we veilige wezens zijn, maar dat grid hangt hier boven iedereens hoofd. Er is sprake van een superzwaar veiligheidsprotocol dat daarom de choreografie bepaalt, want je wil ook niet dat er telkens veiligheidsmedewerkers om de performers heen staan. Daarvoor moest iedereen alert zijn. Dat kon ook niet anders met buizen van 8 meter die uit de lucht komen vallen.”  

Foto: João Octávio Peixoto-TMP

“We hebben net 500 meter opgerold en nu stort er weer 400 meter neer” 

De stoffen in de voorstelling zijn er in tal van kleuren, maar de voorstelling bezit volgens Miet een duister karakter. “Ook al zijn het prachtige kleuren, ik denk dat het een donkere voorstelling is. Je ziet wel mooi rood, oranje, blauw en de pracht ervan – maar tegelijkertijd blijft het stoffen afrollen. Dat je denkt, we hebben net 500 meter opgerold en nu stort er weer 400 meter neer. Het laat de onmacht zien van het ene hebben opgeruimd en dan het volgende weer moeten opruimen, de frustratie die daarmee gepaard gaat.” 

 Voor Miet was het van groot belang dat de performers het idee toonden van de storm die in ons hoofd kan woeden, en niet het tonen van als persoon zelf in een breakdown verkeren. “Het moet niet tonen hoe wij ons voelen als persoon – we delen het idee ervan, we zitten er niet zelf in. Dus het moet onszelf – als performer – niet overweldigen.” 

Een belangrijk punt in de voorstelling is de scène met slechts één persoon op het toneel. “Een persoon wandelt hier midden in het stuk naar voren tegen een sluier van licht kasjmier. Het is niet volledig zwart, je kunt er doorheen kijken, maar soms voel je je volledig clouded in black cloth. Het geeft rust in het beeld, maar het is ook niet per se geruststellend – dat is het bij mijn werk eigenlijk nooit.” 

 Het geeft ook te denken hoe we ons tot elkaar verhouden, van persoon tot persoon. “Het is absurd dat we soms naast elkaar staan en niet door hebben dat de persoon die voor je staat metaforisch gezien in het water valt of neerstort, omdat je –al dan niet bewust- iets zegt wat hen kwetst. De constante beweging in het hoofd dat we niet kunnen zien is het grote raadsel van de ander.” 

Ontknoping 

Zo ongeveer een maand na de première viel het stuk voor Miet op z’n plek. “DELIRIUM  was insane om te maken. Ik wilde het tempo waarop de scenes werden aangeleerd respecteren, je wil dat niet onder stress doen. Je moet leren kennen hoelang het duurt dat een doek valt, wat de veiligheidsprocedure is, de timing van de muziek. Anders komt de veiligheid in het geding en loopt de voorstelling in de knoop – letterlijk.” Dat gebeurde in de premièrereeks. “Dan zit het publiek te wachten terwijl je een knobbel die je niet kunt losmaken, toch gaat losmaken. Het stuk duurt een uur, maar idealiter zou je er een hele dag voor uittrekken om het hele proces te laten zien.” 

Het perfect doen neervallen van iets dat oncontroleerbaar is

Een les die Miet meeneemt uit het proces? “Dat ik altijd heel veel hooi op m’n vork neem. Maar in the end  is het daarom dat het werk echt ergens naartoe gaat.” 

In het proces was alles dat Miet en haar team aanpakten nieuw. “Zoals eerder gezegd: er zat geen scheidingslijn tussen de makers. De stoffen spelen de hoofdrol en de gehele kwaliteit zit in de zorg van de makers en de zorg voor elkaar en het perfect doen neervallen van iets dat oncontroleerbaar is, zoals een landing. Je wil zorg tonen met ballen, op een doortastende, directe en bijna stoere manier. Care is action. Je kunt zeggen dat je ergens om geeft, maar als je niets onderneemt, dan doe je dat toch eigenlijk niet?”  

“De scenografie en performance vallen samen. Het idee ís een scenografie, dat is altijd bij mij. Dat is mijn signatuur – mijn beeld is de voorstelling en natuurlijk wordt dat bewoond en bewerkt door de mensen die erin zitten en die de beelden organen geven, en meegaan in dat idee. Maar het is niet zo dat er apart een scenograaf is die advies komt geven. Ik begin met het idee, en de uitvoering volgt. En DELIRIUM is schilderen met droge verf, schilderen met zijde, waarbij de opening van het theater dient als een soort canvas die ruimte geeft aan kleuren om zich te bewegen.” 

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina. 

Ontwerpersprijs nominaties – Maartje Prins over Teckel

Maar liefst acht ontwerpers, of teams van ontwerpers, maken dit jaar kans op de Ontwerpersprijs. Maartje Prins is een van de genomineerden, voor haar decorontwerp van de voorstelling Teckel. “Het is mooi als je in de voorstelling merkt dat mensen er eerst om moeten lachen, en dat daarna het besef komt wat het is en waar het voor staat. Je kunt er niet omheen, om die buik, net als dat de hoofdpersoon niet aan het misbruik kon ontsnappen.” 

Het grote gebaar versus details  

Maartje Prins zit inmiddels negen jaar in het vak, na een ommezwaai in haar werk. “Op mijn 41e heb ik, nadat ik een jaar de Rietveld in deeltijd had gedaan, mijn baan als ambtenaar bij de gemeente Amsterdam opgezegd en ben ik Scenografie gaan studeren aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Ik was daar natuurlijk een beetje een atypische student en kreeg de kans om naast het curriculum veel projecten met regisseurs en acteurs te doen, waar dan meestal geen geld was voor décor maar wel voor kostuum.” 

Daardoor bestaat haar werk ook grotendeels uit het ontwerpen van kostuums, maar de laatste jaren komen daar ook wat decorprojecten bij. “Voor mij zijn het twee hele andere manieren van werken, die ook leiden tot andere resultaten. In beide gevallen streef ik ernaar dat ook de kijker de kostuums of de ruimte kan voelen, dat je je lichaam ertoe kan verhouden. Ik vind het fijn als dingen te krap zitten, of juist te ruim – hoewel spelers dat helemaal niet altijd prettig vinden.” Ik houd ervan dat je als kostuumontwerper dicht bij de spelers en de personages komt. Als decorontwerper ben ik veel meer van ‘het grote gebaar’ en als kostuumontwerper veel subtieler en gedetailleerder. Misschien komen die praktijken nog wel meer samen in de toekomst.” 

“Toen ik op de Rietveld zat realiseerde ik mij dat ik geen autonoom kunstenaar was. Theatervormgeving is voor mij een perfecte discipline: toegepast werken, met een regisseur en een artistiek team, waarbij iedereen vanuit eigen inspiratie en vakmanschap een laag aan het verhaal toevoegt. Ik voel mij altijd uitgenodigd om verder te denken door een tekst of stuk en door een regisseur die weet wat zij of hij daarmee wil.” 

De olifant in de kamer

Het ontwerpproces voor Teckel week compleet af van Maartjes gebruikelijke benadering. “Ik ga vaak nogal hoofdelijk en theoretisch te werk in het begin. Ik lees veel en denk veel en teken in mijn hoofd. Maar hier begon het proces bij de tekst van Nina van Tongeren. Ik denk dat ik de tekst nog niet eens uit had of ik zag het ontwerp voor me. Nina’s tekst was zo helder, kwetsbaar, aangrijpend en ook grappig, dat ik de buik van de misbruiker waar ze over schreef gelijk voor me zag. Of zelfs de vlezigheid, het gewicht ervan, haast kon voelen, en ik het ook aan Nina durfde voor te stellen. Ik wist meteen dat die buik centraal moest staan in het ontwerp.”  

De tekst gaat heel erg over de voorstelbaarheid van het seksueel geweld, over het wegkijken terwijl je het eigenlijk ziet gebeuren. “De buik, een hele grote opblaasbare buik symboliseert de omvang van het geweld, is de ‘olifant in de kamer’. “Sowieso valt een hele grote harige mannenbuik op, het is een super object natuurlijk. Het is mooi als je in de voorstelling merkt dat mensen er eerst om moeten lachen, en dat daarna het besef komt wat het is en waar het voor staat. Je kunt er niet omheen, om die buik, net als dat de hoofdpersoon niet aan het misbruik kon ontsnappen. Ik ben superblij dat de voorstelling door deze nominatie en die van Jatou voor de Theo d’Or weer in de belangstelling staat, dat meer mensen hem kunnen zien, en het onderwerp nog meer aandacht krijgt.” 

Foto: Sanne Peper

Een buik die ademt

“Dit decor is een van mijn eenvoudigste decors ooit. Hij kan in een zak die je met twee man kan tillen en staat in 10 minuten overeind. Het moeilijkste was om goede beelden te vinden van harige mannenbuiken om als opdruk te gebruiken. Ik heb ook nog geëxperimenteerd met echt haar op de buik. Ik heb op het materiaal van de buik allemaal paardenhaar ingenaaid. Het gaf in mijn atelier een tof effect met licht en diepte. Maar toen de buik eenmaal stond bleek het helemaal niet nodig, en was een beetje abstractie eigenlijk ook wel goed. Dat scheelde heel veel naaiwerk!” 

“Ik wilde heel graag dat de buik zou leven, zou ademen. Met de ervaring en adviezen van Publiair – die de buik hebben gemaakt – en het getweak van de technicus van Bellevue, is dat supergoed gelukt.” 

Jeffrey Epstein 4 Kids 

Wat het kostuum betreft was het proces anders. “Ik wilde van Jatou – de actrice – geen klein kind maken, en ook niet een kopie van de schrijver. Ik zocht naar een mate van abstractie, als symbool voor dat dit verhaal niet alleen een individueel verhaal is, maar een verhaal met universele waarde.” 

Voor haar kostuums koopt Maartje veel tweedehands kleding. Op een gegeven moment begon ze kinderkleren te sparen. “Het viel me op dat er zo’n verschil is tussen kleren voor meisjes en jongens. Meisjeskleren hebben vaak diepere nekken, smallere tailles, en teksten als princess, love, kisses etc. Jongenskleren zijn veel vierkanter, en hebben teksten als sport, cool, boss etc. Sommige teksten voor meisjeskleren – echt voor jonge meisjes, niet pubers – zijn bizar expliciet: ‘I was born to love you.’ ‘You and me, OUI.’ ‘I love daddy and kisses.’ ‘Kiss Dealer.’ Van die meisjeskleren heb ik een pak voor Jatou gemaakt. Van alle kleren die over waren heb ik, als zijproject bij Teckel, een fictieve kledinglijn gemaakt: Jeffrey Epstein 4 kids. Al die kleren hebben een etiket gekregen en hangen bij de voorstelling in de foyer. Want waarom blijven we als maatschappij, helemaal als je weet hoe vaak meisjes en vrouwen misbruikt worden, en – een kleine terzijde:  als je ziet hoeveel jonge mensen worstelen met genderrollen – meisjes neerzetten als wezens die gemaakt zijn voor ‘love’ en ‘kisses’, en jongens als ‘cool’ en ‘stoer’? Het zijn ook nog eens vaak kleren van de goedkoopste ketens, zonder liefde en kwaliteit en ver weg geproduceerd.” 

Dat Bellevue ook de kans gaf om een kleine tentoonstelling bij de voorstelling te maken, met Jeffrey Epstein 4 kids vindt ze heel bijzonder. “Het is zeker een vorm die ik vaker voor me kan zien, dat een deel van je werk of je ideeën niet op het toneel staan, maar op een andere manier een platform krijgen.” 

“Misschien moet ik mijn intuïtie meer opzoeken en meer volgen”

Ongebruikelijk was dat Maartje eerder bij het team betrokken was dan de regisseur. “Het was nu de schrijver die het team bij elkaar zocht, terwijl het meestal de regisseur is die mij vraagt. Toen Eva Knibbe, die de voorstelling samen met Paulien Geerlings heeft geregisseerd, erbij kwam hebben wij samen nog wel gekeken of het wel die buik moest worden, of dat er nog meer bij moest.” Al pratend kwamen ze tot de conclusie dat die buik alleen al genoeg was. “In het begin van de repetitie hadden we nog een beetje het idee dat we heel veel met de buik moesten uitproberen. We hebben allerlei standen en posities geprobeerd. Uiteindelijk had het stuk toch het meeste baat bij een paar heldere keuzes en handelingen. Mooi is dat de – vind ik – ontroerende laatste scene eigenlijk een beetje per ongeluk ontstond in de repetitie.” 

“Zoals ik eerder al zei kwam dit ontwerp vrij intuïtief tot stand, contrair aan hoe ik normaal ontwerp. Dat dat zelfs tot een nominatie leidt geeft te denken: misschien moet ik mijn intuïtie meer opzoeken en meer volgen. Tegelijk was dit een voorstelling waar alles op zijn plek leek te vallen, te beginnen met de tekst, maar ook met het spel, de muziek, de regie; iedereen leek elkaar te versterken.” 

De nominatie voor de Ontwerpersprijs voelt als een bevestiging voor haar decorontwerp. “Mijn keuze om op mijn 41e mijn leven om te gooien, maar ook het vak zelf, zeker met de coronaperiode ertussen, doen mij vaak twijfelen over mijn werk. Sowieso is het voor mij een beroep waar je grote schoonheid mag meemaken, maar waar ik ook enorm kan zitten dubben over wat ik moet maken, en of het wel goed is en werkt. Dat zal nu niet opeens voorbij zijn, maar deze nominatie is wel een superfijne bevestiging dat het een goed ontwerp is.” 

Benieuwd geworden naar Teckel? De voorstelling is nog te zien tijdens het Nederlands Theater Festival. Er zijn nog kaarten, dus grijp je kans om deze voor de Ontwerpersprijs genomineerde voorstelling te zien. Bezoek ook de gratis Ontwerpersprijs expo in de ITA Bookshop.

De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina. 

BNG Theaterprijs-genomineerde Xillan Macrooy over A COMING OF (R)AGE RITUAL

Vijf voorstellingen van opkomende makers zijn dit jaar genomineerd voor de BNG Theaterprijs. De prijs wordt sinds 2006 jaarlijks uitgereikt tijdens het Nederlands Theater Festival aan makers die voorbij de startfase van hun carrière zijn en hun artistieke signatuur verder kunnen ontwikkelen. 

Een van de genomineerden is Xillan Macrooy, met A COMING OF (R)AGE RITUAL. Een muzikale en theatrale zoektocht naar identiteit, transformatie en bevrijding, waarin hij een ontmoeting aangaat met schrijver Edgar Cairo. 

“Mijn debuutdrieluik is eigenlijk een bevrijdingsritueel en een ode aan de kleine shapeshifter die niet wil kiezen.” 

Een verhalenverteller die niet wil kiezen 

Als kind bewoog Xillan Macrooy zich heel vanzelfsprekend tussen verschillende artistieke werelden. Dat heeft hij naar eigen zeggen te danken aan zijn moeder. 

“Als ik een tekening maakte, vroeg ze of ik daar een verhaal bij wilde schrijven. En als ik een boek had gelezen, vroeg ze juist om een tekening.” 

Onderweg naar zijn twintiger jaren raakte hij die vanzelfsprekendheid een beetje kwijt. Toch bleef één gedachte steeds terugkomen. 

“Ik zei altijd: als ik niet zou schrijven, weet ik niet of ik zou zingen.” 

Toen hij daar langer over nadacht, viel alles op zijn plek. 

“Het vertellen van verhalen is voor mij het belangrijkst en de vorm mag van alles zijn.” 

Dat groeide uiteindelijk uit tot een drieluik van een roman, een muziekalbum en een theatervoorstelling. 

“Mijn debuutdrieluik is eigenlijk een bevrijdingsritueel en een ode aan de kleine shapeshifter die niet wil kiezen, maar alle versies van zichzelf mag vieren. Nu beweeg ik dus door de wereld als verhalenverteller, of shapeshifter, whichever sounds better to you.” 

Verandering als vertrekpunt 

Verandering loopt als een rode draad door Xillans werk. 

“Veel van mijn werk gaat over de transformatie van identiteit. Ik denk dat de wereld minder gewelddadig zou worden als we met zijn allen minder bang zouden zijn voor verandering.” 

Daarbij laat hij zich inspireren door een Surinaamse levensbeschouwing: Alakondre, letterlijk vertaald als ‘alle landen’. 

“Wanneer verschillende werelden samenkomen en cultuur uitwisselen, ontstaan er nieuwe dingen. We noemen het Alakondre wanneer die nieuwe dingen zowel sporen uit het verleden als toekomstvormen in zich dragen.” 

Volgens Xillan is dat niet alleen een manier om naar cultuur te kijken, maar ook naar de samenleving. 

“Niet kijken naar verandering als het einde van alles wat we kennen, maar als het begin van een wereld waarin dingen naast elkaar kunnen bestaan.” 

Een ritueel van bevrijding 

Voor wie A COMING OF (R)AGE RITUAL nog niet heeft gezien, omschrijft Xillan de voorstelling als: 

“Een schrijvende, shapeshiftende tijdreiziger die een portaal opent naar zijn zelfgekozen geestesvader Edgar Cairo.” 

Maar de voorstelling gaat uiteindelijk over iets veel persoonlijkers. 

“Het is een ritueel waarbij ik mezelf probeer te bevrijden van mijn queer trauma, en tegelijk het verhaal van een oude held probeer te herschrijven, om ook zijn trauma ongedaan te maken.” 

Volgens Xillan moest deze voorstelling juist nu gemaakt worden. 

“Het verhaal van Suriname en Nederland is niet compleet zonder de queer legacy van Zwarte helden zoals Edgar Cairo. Ik geloof dat een volk zich niet volledig kan zien en kennen zonder alle puzzelstukjes van ongehoorde verhalen op de juiste plek te leggen: in het licht.” 

Een altaar dat meebeweegt  

Ook het decor vertelt mee in het verhaal. 

“Ik wilde een decorstuk dat met mij mee kon veranderen.” 

Samen met Wout Panis van Stage Mate bouwde hij een altaar voor Edgar Cairo. 

“Het is tegelijk een podium voor mij als shapeshifter én een tafel om te delen met alle shapeshifters om mij heen.” 

Tijdens het repetitieproces ontstond bovendien onverwacht een nieuw beeld. 

“De plaatsing van mijn kostuum bleek onbewust een ode aan James van der Zee. Door de combinatie van het hangende kostuum en de projectie ontstond een beeld dat ineens een extra laag aan de voorstelling toevoegde.” 

Een spiegel voor het publiek 

Toen Xillan hoorde dat hij genomineerd was voor de BNG Theaterprijs, was hij op vakantie in Kerala, in Zuid-India. 

“Ik deed een dansje voor de deur van het restaurant waar ik met mijn vriend zat te eten.” 

Daarna belde hij meteen de mensen met wie hij de voorstelling maakte. 

“Mijn nominatie is ook een nominatie voor de mensen die mijn verhalen hebben helpen dragen.” 

Wat hij hoopt dat bezoekers meenemen uit de voorstelling? 

“Ik heb voor het eerst kunst gemaakt waarbij ik me niet verplicht voelde om bruggen te bouwen. Ik vraag mensen letterlijk of ze met me mee willen.” 

Hij hoopt vooral dat bezoekers ergens in zijn wereld iets van zichzelf herkennen. 

“Misschien vinden mensen ergens een spiegel. Wat ze doen met wat ze zien, is aan hen.” 

En of er nog iets is wat mensen over hem moeten weten? 

“Er is veel wat mensen nog niet weten, en dat is maar goed ook. People are welcome to stick around and find out.” 

Benieuwd geworden naar A COMING OF (R)AGE RITUAL? De voorstelling is tijdens het Nederlands Theater Festival nog te zien. Er zijn nog tickets beschikbaar, dus grijp je kans om deze voor de BNG Theaterprijs genomineerde voorstelling zelf te beleven.

De BNG Theaterprijs wordt mede mogelijk gemaakt door het BNG Cultuurfonds. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina. 

Schrijf je in voor de nieuws­brief!

Het Nederlands Theater Festival houd je met plezier op de hoogte van nieuws over het festival. Je kunt je op elk moment weer uitschrijven door ‘Unsubscribe' aan te klikken onderaan onze nieuwsbrieven.

Venster sluiten