Maar liefst acht ontwerpers, of teams van ontwerpers, maken dit jaar kans op de Ontwerpersprijs. Maartje Prins is een van de genomineerden, voor haar decorontwerp van de voorstelling Teckel. “Het is mooi als je in de voorstelling merkt dat mensen er eerst om moeten lachen, en dat daarna het besef komt wat het is en waar het voor staat. Je kunt er niet omheen, om die buik, net als dat de hoofdpersoon niet aan het misbruik kon ontsnappen.”
Het grote gebaar versus details
Maartje Prins zit inmiddels negen jaar in het vak, na een ommezwaai in haar werk. “Op mijn 41e heb ik, nadat ik een jaar de Rietveld in deeltijd had gedaan, mijn baan als ambtenaar bij de gemeente Amsterdam opgezegd en ben ik Scenografie gaan studeren aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Ik was daar natuurlijk een beetje een atypische student en kreeg de kans om naast het curriculum veel projecten met regisseurs en acteurs te doen, waar dan meestal geen geld was voor décor maar wel voor kostuum.”
Daardoor bestaat haar werk ook grotendeels uit het ontwerpen van kostuums, maar de laatste jaren komen daar ook wat decorprojecten bij. “Voor mij zijn het twee hele andere manieren van werken, die ook leiden tot andere resultaten. In beide gevallen streef ik ernaar dat ook de kijker de kostuums of de ruimte kan voelen, dat je je lichaam ertoe kan verhouden. Ik vind het fijn als dingen te krap zitten, of juist te ruim – hoewel spelers dat helemaal niet altijd prettig vinden.” Ik houd ervan dat je als kostuumontwerper dicht bij de spelers en de personages komt. Als decorontwerper ben ik veel meer van ‘het grote gebaar’ en als kostuumontwerper veel subtieler en gedetailleerder. Misschien komen die praktijken nog wel meer samen in de toekomst.”
“Toen ik op de Rietveld zat realiseerde ik mij dat ik geen autonoom kunstenaar was. Theatervormgeving is voor mij een perfecte discipline: toegepast werken, met een regisseur en een artistiek team, waarbij iedereen vanuit eigen inspiratie en vakmanschap een laag aan het verhaal toevoegt. Ik voel mij altijd uitgenodigd om verder te denken door een tekst of stuk en door een regisseur die weet wat zij of hij daarmee wil.”
De olifant in de kamer
Het ontwerpproces voor Teckel week compleet af van Maartjes gebruikelijke benadering. “Ik ga vaak nogal hoofdelijk en theoretisch te werk in het begin. Ik lees veel en denk veel en teken in mijn hoofd. Maar hier begon het proces bij de tekst van Nina van Tongeren. Ik denk dat ik de tekst nog niet eens uit had of ik zag het ontwerp voor me. Nina’s tekst was zo helder, kwetsbaar, aangrijpend en ook grappig, dat ik de buik van de misbruiker waar ze over schreef gelijk voor me zag. Of zelfs de vlezigheid, het gewicht ervan, haast kon voelen, en ik het ook aan Nina durfde voor te stellen. Ik wist meteen dat die buik centraal moest staan in het ontwerp.”
De tekst gaat heel erg over de voorstelbaarheid van het seksueel geweld, over het wegkijken terwijl je het eigenlijk ziet gebeuren. “De buik, een hele grote opblaasbare buik symboliseert de omvang van het geweld, is de ‘olifant in de kamer’. “Sowieso valt een hele grote harige mannenbuik op, het is een super object natuurlijk. Het is mooi als je in de voorstelling merkt dat mensen er eerst om moeten lachen, en dat daarna het besef komt wat het is en waar het voor staat. Je kunt er niet omheen, om die buik, net als dat de hoofdpersoon niet aan het misbruik kon ontsnappen. Ik ben superblij dat de voorstelling door deze nominatie en die van Jatou voor de Theo d’Or weer in de belangstelling staat, dat meer mensen hem kunnen zien, en het onderwerp nog meer aandacht krijgt.”

Een buik die ademt
“Dit decor is een van mijn eenvoudigste decors ooit. Hij kan in een zak die je met twee man kan tillen en staat in 10 minuten overeind. Het moeilijkste was om goede beelden te vinden van harige mannenbuiken om als opdruk te gebruiken. Ik heb ook nog geëxperimenteerd met echt haar op de buik. Ik heb op het materiaal van de buik allemaal paardenhaar ingenaaid. Het gaf in mijn atelier een tof effect met licht en diepte. Maar toen de buik eenmaal stond bleek het helemaal niet nodig, en was een beetje abstractie eigenlijk ook wel goed. Dat scheelde heel veel naaiwerk!”
“Ik wilde heel graag dat de buik zou leven, zou ademen. Met de ervaring en adviezen van Publiair – die de buik hebben gemaakt – en het getweak van de technicus van Bellevue, is dat supergoed gelukt.”
Jeffrey Epstein 4 Kids
Wat het kostuum betreft was het proces anders. “Ik wilde van Jatou – de actrice – geen klein kind maken, en ook niet een kopie van de schrijver. Ik zocht naar een mate van abstractie, als symbool voor dat dit verhaal niet alleen een individueel verhaal is, maar een verhaal met universele waarde.”
Voor haar kostuums koopt Maartje veel tweedehands kleding. Op een gegeven moment begon ze kinderkleren te sparen. “Het viel me op dat er zo’n verschil is tussen kleren voor meisjes en jongens. Meisjeskleren hebben vaak diepere nekken, smallere tailles, en teksten als princess, love, kisses etc. Jongenskleren zijn veel vierkanter, en hebben teksten als sport, cool, boss etc. Sommige teksten voor meisjeskleren – echt voor jonge meisjes, niet pubers – zijn bizar expliciet: ‘I was born to love you.’ ‘You and me, OUI.’ ‘I love daddy and kisses.’ ‘Kiss Dealer.’ Van die meisjeskleren heb ik een pak voor Jatou gemaakt. Van alle kleren die over waren heb ik, als zijproject bij Teckel, een fictieve kledinglijn gemaakt: Jeffrey Epstein 4 kids. Al die kleren hebben een etiket gekregen en hangen bij de voorstelling in de foyer. Want waarom blijven we als maatschappij, helemaal als je weet hoe vaak meisjes en vrouwen misbruikt worden, en – een kleine terzijde: als je ziet hoeveel jonge mensen worstelen met genderrollen – meisjes neerzetten als wezens die gemaakt zijn voor ‘love’ en ‘kisses’, en jongens als ‘cool’ en ‘stoer’? Het zijn ook nog eens vaak kleren van de goedkoopste ketens, zonder liefde en kwaliteit en ver weg geproduceerd.”
Dat Bellevue ook de kans gaf om een kleine tentoonstelling bij de voorstelling te maken, met Jeffrey Epstein 4 kids vindt ze heel bijzonder. “Het is zeker een vorm die ik vaker voor me kan zien, dat een deel van je werk of je ideeën niet op het toneel staan, maar op een andere manier een platform krijgen.”
“Misschien moet ik mijn intuïtie meer opzoeken en meer volgen”
Ongebruikelijk was dat Maartje eerder bij het team betrokken was dan de regisseur. “Het was nu de schrijver die het team bij elkaar zocht, terwijl het meestal de regisseur is die mij vraagt. Toen Eva Knibbe, die de voorstelling samen met Paulien Geerlings heeft geregisseerd, erbij kwam hebben wij samen nog wel gekeken of het wel die buik moest worden, of dat er nog meer bij moest.” Al pratend kwamen ze tot de conclusie dat die buik alleen al genoeg was. “In het begin van de repetitie hadden we nog een beetje het idee dat we heel veel met de buik moesten uitproberen. We hebben allerlei standen en posities geprobeerd. Uiteindelijk had het stuk toch het meeste baat bij een paar heldere keuzes en handelingen. Mooi is dat de – vind ik – ontroerende laatste scene eigenlijk een beetje per ongeluk ontstond in de repetitie.”
“Zoals ik eerder al zei kwam dit ontwerp vrij intuïtief tot stand, contrair aan hoe ik normaal ontwerp. Dat dat zelfs tot een nominatie leidt geeft te denken: misschien moet ik mijn intuïtie meer opzoeken en meer volgen. Tegelijk was dit een voorstelling waar alles op zijn plek leek te vallen, te beginnen met de tekst, maar ook met het spel, de muziek, de regie; iedereen leek elkaar te versterken.”
De nominatie voor de Ontwerpersprijs voelt als een bevestiging voor haar decorontwerp. “Mijn keuze om op mijn 41e mijn leven om te gooien, maar ook het vak zelf, zeker met de coronaperiode ertussen, doen mij vaak twijfelen over mijn werk. Sowieso is het voor mij een beroep waar je grote schoonheid mag meemaken, maar waar ik ook enorm kan zitten dubben over wat ik moet maken, en of het wel goed is en werkt. Dat zal nu niet opeens voorbij zijn, maar deze nominatie is wel een superfijne bevestiging dat het een goed ontwerp is.”
Benieuwd geworden naar Teckel? De voorstelling is nog te zien tijdens het Nederlands Theater Festival. Er zijn nog kaarten, dus grijp je kans om deze voor de Ontwerpersprijs genomineerde voorstelling te zien. Bezoek ook de gratis Ontwerpersprijs expo in de ITA Bookshop.
De Ontwerpersprijs wordt mede mogelijk gemaakt door ShowTex en Aukes Theatertechniek. Meer informatie over onze partners is te vinden via de partnerpagina.