6 t/m 16 september — Amsterdam
Speculatieve fictie

REPORTAGE NIEUWE GROND #4 – MASTERCLASS SPECULATIEVE FICTIE

zaterdag 16 september 2017

Nieuwe grond #4: Reportage Masterclass Speculatieve Fictie

In 2013 publiceerden twee onderzoekers uit Oxford een studie waarin ze de 702 door de Amerikaanse overheid erkende beroepen rangschikten naar de waarschijnlijkheid dat die door robotisering overbodig zouden worden. Volgens de lijst die ze samenstelden hoeven creatief therapeuten het minst te vrezen voor hun beroep, met een waarschijnlijkheid van 0,0028% dat hun werk door computers overgenomen kan worden. Onderaan de lijst prijken op plaats 702 de telemarketeers, een beroep dat volgens de onderzoekers 99% kans heeft door robotisering te verdwijnen. Op plaats 260 in de lijst het beroep van acteur, met een kans van 37% om door robotisering overbodig te worden.

Op 16 september lag de lijst van 702 beroepen groot uitgeprint op een lichtbak in de hoek van de pleinfoyer van de Stadsschouwburg. De lichtbak vormde het centrale punt van de door Edwin Gardner en Christiaan Fruneaux gegeven masterclass speculatieve fictie. Steeds weer legden ze de lichtbak vol met onderzoeken, modellen en afbeeldingen, waarmee ze hun verhaal steeds weer een beetje inzichtelijker wisten te maken. De vraag naar het effect van robotisering vormde de aftrap van hun betoog om na te denken ver een toekomst waarvan we nog niet kunnen vaststellen hoe hij er precies uit zal zien.

Tijdens het voorstelrondje blijkt dat de twaalf deelnemers aan de masterclass voor een deel gekomen zijn op zoek naar inspiratie. Ook interesse is voor een aantal deelnemers de reden van aanwezigheid. Het is een publiek dat maar weinig lijkt op het publiek dat op de andere evenementen van Nieuwe Grond af komt. Deels zijn het mensen die met theater bezig zijn, maar tot de groep behoren ook een maakster van interactieve geluidsinstallaties en een stedelijk planner. Hun interesses reiken verder dan de toekomst van het Nederlandse theaterveld alleen.

Gardner en Fruneaux, die samen Studio Monnik vormen, willen laten zien hoe speculatieve fictie een middel kan zijn om te komen tot een groter begrip van de tijd waarin we ons nu bevinden. Er bestaat een kloof tussen enerzijds de wetenschappers die voor de technologische vooruitgang van onze tijd verantwoordelijk zijn, en anderzijds de denkers die er duiding aan moeten geven. Speculatieve fictie roept ons op na te denken over de vraag hoe we ons moeten verhouden tot de technische mogelijkheden die we hebben, of zullen hebben.

Nadat Fruneaux en Gardner de deelnemers ter inleiding op een razendsnelle manier door de ontwikkeling van de moderniteit hebben geleid krijgen de deelnemers, twee aan twee, een aantal documenten voor zich. Binnen die documenten moeten ze op zoek gaan naar de aanwijzingen over de toekomst die ze bevatten. Het zijn documenten over drie verschillende personages, die in twee verschillende versies van de toekomst bestaan, verklapt Gardner alvast.

Van Lisa Mari Popescu vinden we een Roemeens visitekaartje, vermoedelijk verwijzend naar een organisatie die cosmetisch-genetische veranderingen uitvoert, en een brief van de gemeente Utrecht uit 2033, waarin dezelfde Lisa Popescu te horen krijgt dat ze uit Nederland uitgezet zal worden. Het is materiaal waarvan de deelnemers het onderlinge verband mogen uitzoeken.

De twee versies van de toekomst blijken gerelateerd aan de twee wereldbeelden die door Studio Monnik zijn uitgewerkt in hun World Tree-model. In dat model staat de verbondenheid tussen enerzijds de technologische ontwikkeling van de moderniteit, en anderzijds de sociale ontwikkeling die daaruit volgde centraal. Het is een samenspel tussen de homo economicus en de homo romanticus, tussen de bezittende mens en de mens die niet langer in zijn kern slechts dat bezit is. Steeds lijkt de vooruitgang op sociaal gebied een reactie te zijn op vooruitgang die er op technologisch vlak werd geboekt.
In de tweede helft van de masterclass sorteren de deelnemers rondom de lichtbak toekomstige nieuwsberichten. Er ontstaan, nadat de artikelen op chronologische volgorde zijn gerangschikt, twee versies van de mogelijke toekomst. Ze schetsen of een wereld van overvloed, of een wereld van kunstmatige schaarste. Het oudste bericht, van omstreeks 2028, is voor beide versies gelijk: door robotisering is er niet lager iedereen werk beschikbaar. Van daaruit ontrollen zich twee verschillende scenario’s voor dat wat komen gaat.

De twee versies van de toekomst die er in de krantenberichten wordt geschetst borduren voort op het moment waar we nu staan in het World Tree-model: een nieuw tijdperk van technologische vooruitgang, waarop de sociale reactie nog niet vast staat. De scenario’s om daar invulling aan te geven zijn aan ons om te bedenken. Hoe verdelen we de welvaart die er in een tijd van computerisering en robotisering nieuw ontstaat? Houden we schaarste kunstmatig is stand, of zorgen we voor dat onze nieuwe welvaart gelijkmatig verdeeld zal worden?

De masterclass van Studio Monnik richtte zich tot een algemeen publiek. Een binding met de theatersector hebben Gardner en Fruneaux, op twee artikelen in Rekto Verso na, niet. Toch is het bijna jammer dat de deelnemers er waren uit eigen beweging, en niet als trouwe volgelingen van Nieuwe Grond. De zoektocht naar nieuwe perspectieven, waar speculatieve fictie tot dwingt, vormt juist op de discussies over de problemen die de theatersector op korte termijn raken een interessante aanvulling

Matthijs van Maltha